Ayine-I Iskender

Iskender Pala
Gravurlerde haci olmak
Gravurlere dalip tarihte yasamanin hazzina vardiniz mi hic? O ne doyumsuz keyiftir o!..

Su anda onumuzde Hayat Mecmuasi'nin 1963 yilinda yayinlanmis sayilarindan birine ait, atlas ebatinda, dikissiz 4 sayfalik bir ilave nusha var. "173 yil once yapilmis gravurlerle bir hac toreni" basligi altinda 1790 yilinda Istanbul'dan kutsal beldelere gonderilen surre alayini gravurlerle anlatan bir nusha. Besbelli ki mecmuanin ilavesi olarak cerceveletilip asilmak uzere hediye edilmis.

Ilk sayfaya soyle bir aciklama yazmis ilgililer:

"Yayinladigimiz gravurler, Isvec'in Istanbul maslahatguzari olarak uzun yillar Istanbul'da bulunmus, dogu dillerini ogrenmis ve hakkimizda 7 ciltlik 'Tableau Général de L'Empire Othoman= Osmanli Imparatorlugu'nun Umumi Gorunusu' adli eseri kaleme almis olan Moradgea d'Ohsson'dan alinmistir. Gravurlerin bulundugu II. cilt, 1790 tarihinde Paris'te basilmistir. Aldigimiz gravurler eserin buyuk boy baskisindadir. Topkapi Sarayi'ndaki nushasindan aldigimiz gravurleri Kurban Bayrami vesilesiyle okuyucularimiza sunuyoruz."

Bu notun altinda surre alayinin Mekke'ye hareketinde Topkapi Sarayi'nda yapilan merasimi gosteren Croutelle'nin bir gravuru yer alir. Gravurun altinda soyle bir not vardir:

"Resimde, Surre Alayi'nin Topkapi Sarayi'ndan hareket sahnesi canlandirilmistir. Kizlararagasi'nin, devenin yularini tutup bir muddet padisahin onunde dolastirmasi gorulmektedir. Bundan sonra Surre Alayi, o yil surre emini secilen yasli ve pek itimat edilir bir zata teslim edilir, dualardan sonra Besiktas'a dogru yol almak uzere saraydan ayrilirdi."

Ikinci ve ucuncu sayfa boydan boya, surre alayinin Besiktas'tan Uskudar'a gecis merasimine ayrilmis olup Simonet'nin yaptigi muhtesem gravurun altinda su not yer alir:

"Resimde Surre Alayi'nin Besiktas'tan Uskudar'a gecmek uzere bulundugu an tespit edilmistir. Topkapi Sarayi'ndan Besiktas'a kadar alayin gecisi, butun Istanbullularin her yil 12 Recep gunu seyrine kostuklari bir manzara idi. Alayin basinda 12 cavus (padisah yaveri) ve zaimler at uzerinde gorulmekte, onlari yaya baltacilar, 8 kapicibasi takip etmekte, sonra surrenin kendisine emanet edildigi surre emini ve kahyasi gelmektedir. Surreyi tasiyan devenin etrafinda 30 kadar baltaci vardir. Baltacilari Mekke ve Medine fakirlerine dagitilacak parayi tasiyan sekiz katir ve sonra halk toplulugu takip etmektedir."

Ilave nushanin diger resimleri Mekke ve Medine'nin XVIII. asirdaki durumlarini tasvir eden Berthauld ve Tilhard'in iki panaromik gravurunden olusur. Her ikisi de seyrine doyum olmayacak guzellikte eserler.

Surre, para kesesi demek. Osmanli Sultanlari Celebi Mehmed'den itibaren Mekke ve Medine fakirlerine her yil, iki elleri kanda da olsa teberru niteliginde ici para dolu keseler gondermislerdir. Kah kervanlar olusturarak, kah denizden, kah Hicaz demiryoluyla ve hic aksatmadan. Son surre alayi, savas icin dahi paraya muhtac olundugu 1918'de gonderilmistir (3.650.000 kurus). Cunki petrolu ve hac turizmi olmayan kutsal belde halki asirlarca bu para ile gecinmistir.

Onun icindir ki Fahreddin Pasa'nin unlu Medine Mudafaasi'nda, asirlarca devam eden surre gelenegini birdenbire unutup yerine sahte Ingiliz altinlarini ikame edenlere hep cigerim yanar.

Bir asir evvelde yasiyor olsaydik, Mekke ve Medine sokaklarinda surre alayindan teberru almak uzere saf saf olmus fakirleri, hala sultanin omrune dualar ederken gorecektik. Simdi Mekke ve Medine'de bulunan binlerce haci adayindan biri, o kutsal beldelerin manevi ikliminde saadeti teneffus ederken acaba eski zamanlari hatirlayip da o eski sultanlar icin de dua ediyor mu dersiniz?!.

Ilahi! Bize de orayi nasip ettigin gun bu yolda tazarruda bulunmayi unutturma!

Tilki faka basinca

Vakt u zamaninda bir evin tazisi ile horozu birbirleriyle arkadas olup monoton gecen hayatlarindan dertlenir olmuslar. Aralarinda konusurlarken;

- Gidelim baska bir yerde, baska bir koy kuralim, demisler.

Ertesi gun yola koyulmuslar ve bir cayirliga gelip begenmisler. "Koyu burada kuralim." diyerek biraz istirahate cekilmisler. Horoz bir dikenin uzerinde tunemis; tazi da cayirlarin arasina sere serpe uzanmis yatmis. Derken uzaktan bir tilki belirmis. Bakmis ki bir dikenin uzerinde besili bir horoz duruyor. Aklinca kurnaz ya! Hemen yanina sokulup dostane tavirlar, iltifat dolu sozler ile ondan olup biteni ogrenmeye baslamis. Amaclarinin bir koy kurmak oldugunu anlayinca da samimi bir teklifte bulunmus:

- Sevgili horoz kardes! Iste bendeniz emrinizdeyim. Bu koyu beraber kuralim.

Horoz cevaplamis:

- Hay hay tilki kardes. Ancak once koyun muhtariyla gorusmen lazim, iste surada yatiyor. Git bir de ona sor istersen.

Tilki, taziyi da horoz gibi avlama sevdasiyla usulca yanina yaklasmis. Yaltaklanircasina bir tavirla selam verip soze baslayayim derken tazi uzerine atilip kuyrugunu kapivermez mi. Tilki can havliyle solugu bir anda karsi yamaclarda almis. Sonra horozla taziya donup;

- Siz, demis, bu kafayla zor seneltirsiniz bu koyu!

Ortaligin haline bakip varin yorumunu siz yapin, degerli okuyucularim.

Beyaz arilar

Size bal kadar tatli, faideli, leziz, guzel ve zevkli bir kitap haber vereyim mi? Sayin Ismet Bozdag'in bir omur petegine doldurdugu hatiralari Beyaz Arilar. Gectigimiz hafta cikti. Hemen edinip okuyunuz. Cunki bu kitap cok konusulacak. (Seyran Kitabevi, 0212 259 09 12).

berceste

Harab olupdur ol abad gordugun gonlum

Gaminla dopdoludur sad gordugun gonlum

Hayali (o. 1557)