Amerika'nın çıkarları
Amerika'nın başkan adayları Gore ve W. Bush arasında yapılan son televizyon tartışmasında adayların Amerika'nın dış politikasıyla ilgili görüşleri, muhtemel politikaları öne çıktı ve böylece dünya kamuoyu da bunları az-çok öğrenme fırsatı buldu.
Tartışmada Gore Amerika'nın gücü ve bunun kullanımı konusunu kendi açısından işlerken W. Bush ise Amerika'nın çıkarlarından sık sık söz etti ve kendisinin bu çıkarların savunucusu olacağını durmadan tekrarladı. Gore da Bush'un bu yaklaşımına hiç karşı çıkmadı ve o da fazla belirtmeden Amerika'nın çıkarlarının savunucusu olacağını ima etti.
Bu tartışma ve öne çıkan Amerika'nın çıkarları konusu bana hemen ünlü bir komisyonu ve bunun geçen temmuzda açıkladığı bir araştırmayı birden hatırlatıverdi.
Komisyon 'Amerika'nın Milli Çıkarları' adlı bu komisyon, araştırması da 50 sayfadan meydana gelen, adı 'Amerika'nın milli çıkarları' olan kapsamlı araştırma. Bu araştırma, Amerika'nın milli çıkarlarını 4 hiyerarşik kategoride ele alıyor. Birinci kategoride 'hayati öneme sahip çıkarlar; ikincide son derece önemli çıkarlar; üçüncüde önemli çıkarlar; ve dördüncüde de az önemli ya da ikinci derecede önemli, çıkarlar' var.
Araştırma 4 kategori halinde belirlediği çıkarları kendi içlerinde de maddeler halinde sıralamış bulunuyor. Bu bağlamda, birinci kategoride yer alan ' Amerika'nın hayati çıkarları' şöyle:
1. Amerika'ya ya Amerika'nın yurt dışında bulunan askerî kuvvetlerine karşı nükleer, biyolojik, kimyasal silahlarla yapılabilecek saldırıları önlemek, caydırmak ve azaltmak.
2. Stratejik hasım olması muhtemel ülkeler ile, Çin ve Rusya ile, Amerikan milli çıkarlarına uygun verimli ilişkiler kurmak.
3. Amerika'nın sınırlarında düşman bir büyük gücün ya başarısız bir devletin ortaya çıkmasını engellemek.
4. Büyük global sistemlerin istikrar ve ayakta kalmalarını (yaşamalarını) sağlamak. (Ticaret, malî piyasalar, enerji kaynakları ve çevre gibi.)
5. Amerika'nın müttefiklerinin ayakta kalmalarını ve bunların birlikte yaşayacağımız bir milletlerarası sistemin şekillenmesinde işbirliği yapmalarını sağlamak.
Araştırma bu 5 hayati çıkarı 'Amerikan vatandaşlarının refahının korunması ve geliştirilmesi için gerekli şartlar' olarak tanımlıyor. Gördüğünüz gibi, Amerika'nın müttefiklerinin ayakta kalmaları bu çıkarlar arasında sonuncu geliyor.
Son derece önemli Amerikan milli çıkarlarına baktığımızda buradaki maddelerin daha çok olduğunu görüyoruz. Bunlar da şöyle sıralanmış:
1. Dünyanın neresinde olursa olsun nükleer, biyolojik ve kimyasal silahların kullanılmalarını caydırmak, önlemek ve azaltmak.
2. Kitlesel imha silahlarının (WMD) bölgesel anlamda yayılmalarını önlemek.
3. İhtilafları çözmek ya da yönetmek için milletlerarası hukuk kurallarının ve mekanizmalarının kabulünü yaygınlaştırmak.
4. Özellikle Basra Körfezi'nde olmak üzere önemli bölgelerde bölgesel bir hakim gücün ortaya çıkışını engellemek.
5. Amerika'nın müttefik ve dostlarının refahını artırmak ve bunları dış saldırılardan korumak.
6. Batı yarımküresinde demokrasi, refah ve istikrarı yaymak, geliştirmek.
7. Önemli coğrafi bölgelerdeki büyük ihtilafları önlemek, çözmek ve mümkünse bunlara makul bir maliyetle son vermek.
8. Özellikle enformasyon sistemleri alanında olmak üzere kilit askerî-bağlantılı teknolojiler ve diğer stratejik teknolojilerde liderliği muhafaza etmek, bunlarda başkalarından ileri olmayı temin etmek.
9. Amerika'nın sınırlarından içeriye kontrolsüz kitle göçlerini önlemek.
10. Terörizmin (özellikle devlet destekli terörizmin), sınır ötesi suçların ve uyuşturucu trafiğinin köklerini kurutmak; ve
11. Soykırımını önlemek.
Bir fikir vermesi bakımından sadece ilk 2 kategorisini aktardığım araştırma Amerika'nın millî çıkarlarını bölgesel anlamda da tahlil etmiş, bunları belirlemiş. Çin-Japonya ve Doğu Asya birinci; Rusya ikinci; Avrupa ve NATO üçüncü; Ortadoğu dördüncü ve Batı yarımküresi beşinci bölge olarak ele alınmış bu bapta.
En tepede Gore ve W. Bush'un yer aldığı Amerika'nın kurulu düzeninin ya da elitinin milli çıkarlar kavramını yüzde yüz yansıtan bu araştırma Amerika hakkında düşünen, konuşanlar için bir hazine değerinde; özellikle de bizim gibi Amerika'ya yakın ülkelerin yöneticisi, siyasetçisi, akademisyeleri.. için; çünkü rapor iyi incelenip hazmedildiğinde Amerika'nın milli çıkarları açısından Türkiye'yi nereye oturttuğu, Türkiye'ye ne kadar değer verdiği kendiliğinden anlaşılır ve böylece bizler de bu ülke bakımından yer ve önemimizi ne küçültme ne büyütme yanlışına düşeriz...
f.ertan@zaman.com.tr
Yazarımızın en son yazıları
20/
09/
2000...
Rusya'nın 2003 Problemi
23/
09/
2000...
Ne kadar karışıkmış meğer...
24/
09/
2000...
AB'nin yüzleri...
26/
09/
2000...
İdeoloji aranıyor...
01/
10/
2000...
İsrail'den...
07/
10/
2000...
Ben seni nasıl unuturum ey Kudüs-ü Şerif...
08/
10/
2000...
'Gereksiz sevinç, gereksiz coşku'
10/
10/
2000...
İsrail-Lübnan sınırında durum
11/
10/
2000...
Golan kilidi
14/
10/
2000...
İsrail'in emniyeti...
| 
