Rusya-Amerika gerginliği
Rusya ile Amerika arasında eski bir anlaşmayla ilgili olarak bir gerginlik yaşanıyor bir süredir.
Söz konusu anlaşma iki ülke arasında 1995 yılında Başkan Yardımcısı Al Gore ve zamanın Rusya Başbakanı Viktor Çernomirdin tarafından imzalanan, Rusya'nın İran'a 1999 yılından sonra klasik silahlar satmamaya söz verdiği ve son zamanlara kadar gizli kalmış bir anlaşmaydı.
Amerikan tarafının Rusya'nın ısrarıyla Kongre'ye dahi açıklamamaya söz verdiği bu gizli anlaşmayla ilgili ilk bilgiler geçen ekim ayında önce New York Times'ta yayınlandı. Bundan yaklaşık bir hafta sonra da Washington Times gizli anlaşmanın bazı bölümlerini açıkladı. Amerikan yönetimi özellikle Washington Times'ın yayınlarına sert tepki gösterdi ve bu yayınları siyasi amaçlı olarak ilan etti, anlaşmanın kamuoyu nezdinde yer bulmaması, marjinalleşmesi için elinden gelen gayreti sarf etti.
Ne var ki, yönetimin gayretine rağmen anlaşma ve maddeleri hem kamuoyuna mal oldu ve hem de Gore'a ve Demokrat kampanyaya oldukça önemli zarar da verdi.
1995 Haziran ayında varılan bu anlaşmayla Rusya, İran ile yürürlükte olan silah satış anlaşmalarını en geç 1999 Aralık ayına kadar tamamlamayı, bu tarihten sonra bu ülkeye tank, uçak, top gibi ağır, gelişmiş klasik silahları satmamayı taahhüt ederken, bu taahhüdünün karşılığı olarak Amerika'dan ekonomik müeyyidelere maruz kalmamayı garanti altına almış oluyordu.
Amerikan kaynakları, Rusya'nın anlaşmada kesin olarak belirtilen, İran'a 1999 yılından sonra klasik silah satmama taahhüdüne uymadığını, bunu da anlaşmaları henüz tamamlayamadığı gerekçesiyle izaha çalıştığını söylüyorlar.
Rusya şimdi zaten büyük ölçüde uymadığı bu anlaşmayı Amerika'nın anlaşmanın gizli kalması şartını ihlal ettiği gerekçesiyle rafa kaldırmaya hazırlanıyor. Bunu da Rusya Dışişleri Bakanı Igor Ivanov'un Amerikan Dışişleri Bakanı Madeleine Albright'a yazdığı 3 Kasım tarihli resmî yazıdan anlıyoruz. Bu mektup da anlaşmanın bazı bölümleri gibi Amerikan medyasında birkaç gün önce açıklandı. Washington Post yazarı Jim Hoogland köşesinde bu mektubu ilk açıklayan kişi oldu. Ivanov bu mektubunda Rusya'nın anlaşmayı Amerikan tarafının gizlilik şartını ihlal ettiği için iptal etmek zorunda kalacağını bildiriyor; ama tabii konuyla ilgili çevreler ise bunun göstermelik bir gerekçe, bir mazeret olduğunu, Rusya'nın anlaşmadan vazgeçme niyetinin başka sebeplere dayandığını öne sürüyorlar.
Bana göre bu sebepler iki tane: Birincisi Rusya Gore'un değil Bush'un başkanlığa doğru yürüdüğüne inanıyor ve artık Clinton-Gore yönetimini savunmak zorunda olmadığını gayet iyi biliyor. Esasen, Rusya, anlaşmadan vazgeçmek niyetinde olduğunu Clinton-Gore yönetimine başkanlık seçimlerinden hemen önce, 3 Kasım'da, resmen bildirmiş; ama bunu açıklamayarak Gore'u zor durumda bırakmamıştı da. Şimdi durumun değiştiğini gören Rusya, gizli anlaşmanın açıklanmasıyla birlikte kendisini muhtemel ekonomik müeyyidelerle tehdit eden Clinton-Gore yönetimine rest de çekmeye başladı. Nitekim, Rusya Dışişleri Bakanı Igor Ivanov, Polonya'nın başkenti Varşova'da Amerikan müeyyidelerini kast ederek, 'Rusya'ya ültimatom dilinde hitap edemezsiniz. Müeyyide dili Rusya ile ilişkilerde kullanılacak bir dil değildir' diyerek hem Clinton-Gore yönetiminin hem de Kongre'nin muhtemel müeyyidelerinin kendilerine vız geleceğini vurgulamış oldu.
Rusya'nın anlaşmadan vazgeçmesinin ikinci sebebi ise tabii ki ekonomik. Rusya, İran'a yaptığı klasik silah satışlarını daha da artırmak istiyor ve bunun önünde bir engel gördüğü anlaşmayı böylece rafa kaldırmak, halen toplam silah satışlarının yüzde 6'sını teşkil eden İran pazarını daha genişletmek, büyütmek istiyor. Üstelik İran da aynı doğrultuda düşünüyor. Nitekim İran'ın bir zamanlar Kıbrıs'ta başımızı ağrıtan S-300 uçaksavar füze sistemlerinden almak istediği söyleniyor Rusya'dan.
Rusya ile Amerika arasında yaşanan anlattığımız gerginlik öyle görünüyor ki sonunda Rusya'nın lehine sonuçlanacak. Bunda Rusya'nın yeni yönetiminin Amerika ile ilişkiler konusundaki farklı yaklaşımı en büyük rolü oynuyor. Amerika'ya gelince; Gore başkan olsa da olmasa da Amerikan yönetimlerinin Rusya'dan kolay kolay vazgeçmelerinin hemen hemen imkansız olduğunu söyleyebiliriz.
f.ertan@zaman.com.tr
@ Bu yazıyı başkasına e-mail gönder @
Yazarımızın en son yazıları
08/
11/
2000...
Kouchner de gelip geçmiş olacak...
11/
11/
2000...
Nadir'in darbesi...
12/
11/
2000...
'Veda hediyesi'
14/
11/
2000...
Bosna seçimleri
15/
11/
2000...
Rusya'nın medya savaşlarında son perde
18/
11/
2000...
Clinton'ın jesti...
19/
11/
2000...
Yüksek Mahkeme'deki denge..
21/
11/
2000...
Yeni hat
22/
11/
2000...
5. yılında Dayton...
| 
