Bütün hayaller suya düştü

Türkiye'deki perekande sektörünün toplam cirosu dünya devi firmaların bir tanesinin cirosuna bile yetişemiyor. En küçükleri İngiliz Teco'nun cirosu 27 milyar dolar civarında dolaşırken Türkiye'de faaliyet gösteren perakendecilerin toplam cirosu 4 milyar dolar civarında. 137 milyar dolar cirosu ile Wal—Mart, adeta Türkiye'nin Gayri Safi Milli Hasılası'na yakın bir ölçeğe sahip. 50 milyar dolarlık Türkiye pazarı bugüne kadar yabancıların iştahını kabartmıştı. Bu, 200 milyar dolar GSMH'sı olan bir ülke için gerçekten çok büyük bir rakam. Bu rakamları okuduktan sonra hiper, süper ve gros marketlerin şehir dışına taşınma olayına niçin karşı çıktıklarını şimdi daha iyi anlamış oluyoruz. Sektör bugüne kadar işletme sermaye fazlasını (vadeli alıp peşin satmadan kaynaklanan nakit fazlasını) yüksek faizle değerlendiriyordu. Bugünden sonra operasyonel kârlılığa geçip ayakta kalmanın ve büyümenin yollarını arıyor. Şehir dışına taşınma operasyonu ise perakendecilerin bütün hayallerini suya düşürmüş durumda. Türkiye pazarına giren yeni isimlerle birlikte piyasanın önümüzdeki günlerde epeyce kızışacağı bekleniyordu. Oyunun yeni kuralı: "Ya karşındakini yiyeceksin, ya da yem olup yutulacaksın"a doğru gidiyordu. Ankara'nın kararı bütün dengeleri değiştirdi. Bundan sonraki gelişmeleri zaman gösterecek.

Üreticiler isyan ediyor

Satış alanı itibari ile 400 m² üzerinde olan büyük mağazalarla ilgili yazı yayınlandıktan sonra özellikle esnaf kesiminden değişik mailler akmaya başladı. Bu tepkileri aşağıda okuyacaksınız. Tasarının iyi yönleri de var elbet. Büyük mağazalar, aralarında başka türlü kararlaştırılmamış ise satın aldıkları malların bedelini teslim tarihinden itibaren en geç bir ay içerisinde ödemek zorunda olacaklar. Büyük marketlerin şehir dışına taşınması elbette bakkalların işine geliyor. Ama olay 'bakkal—market kavgası' değil. Şu anda büyük marketlerin üretici firmalara olan yükümlülüklerini yerine getiremediğine dair duyumlar alıyorum. Birçok üretici firma büyük marketlere sattıkları ürünlerin ücretlerini alamadıklarından şikâyetçi. Biz yazılarımızda 'büyük marketlerin yanında değil yanlışın karşısında' yer aldık. Bugün büyük marketler üreticileri eziyorsa biz onların da karşısındayız elbette. Bir üretici firma adına arayan okurumuz olayın başka boyutunu aktarıyor: "Köşenizde birkaç gündür konu ile ilgili yazıları takip ediyorum. Büyük marketlerle ilgili yapılan yayınlarda göz ardı edilen bir konu var. Üretici firmaların fikrinin alınmaması. Süper marketlerin büyük bir kısmı bu işi dağ kanunu ile götürüyorlar. Üreticilerden karmaşık hesaplama tarzı ile yapılan kesintiler bizleri borçlu bile çıkartabiliyor. 20 kalem kesinti var. Büyük marketler sahip oldukları pazarlama gücünü üretici ve tüketicinin aleyhine kullanıp bunu da reklam ve imajla gizliyorlar. Konunun bu yanının da gündeme gelmesini istedim."

Antalya esnafı '5M'den rahatsız

Antalya'dan Veli Çelebi ise büyük marketlerin şehir dışına taşınmasına destek çıkan birçok esnaftan sadece bir tanesi. Bakın bu konuda neler söylüyor: "Şehir içerisinde açılan büyük marketler çevresindeki en az beş yüz küçük esnafın kapanmasına sebep oluyor. Antalya'da yeni açılacak 5M Migros, şehrin içerisinde yer alıyor. Biz esnaflar olarak bundan rahatsızlık duyuyoruz."