Güntay ŞİMŞEK

Beşinci Yol

Boğazlar’ı Exxon yakacak...

Orta Asya petrol yataklarının tek tek büyük petrol şirketleri tarafından elde edilmesiyle, bu petrollerin nereden nasıl taşınacağı tartışılmaya başlandı. Petrol boru hatlarının geçeceği güzergahlar için verilen mücadele de Bakü-Ceyhan'ın ön plana çıkıp kesinleşmesiyle sona erdi.

Ancak, Karadeniz'e ulaşan boru hatlarının taşıdığı petrolün dünya piyasalarına ulaştırılmasında Boğazlar dışında nasıl bir yol izleneceği konusu açıklığa kavuşmuş değil.

Boğazlar'dan her türlü riski göze alarak petrol taşıma amacındaki büyük petrol şirketlerinin, bu emellerinden nasıl vazgeçecekleri yönünde ciddi bir işaret de görünmüyor.

Karadeniz'den petrolü yükleyen petrol şirketleri, kısa süre içinde de dünyaya arz edecekleri petrol miktarını artırıp, İstanbul'u her gün ateşle oynar hale getirecekler. Türkiye'nin bu konuda bazı çalışmaları olduğu muhakkak, ama daha sağlıklı önlemler alınmasına da yardımcı olmak için, sicili bozuk bir petrol şirketinin vukuatlarından hem halkı hem de yetkilileri bilgilendirmenin faydası var. Boğazlar'ı istediği gibi kullanacağını belirten dünyanın en büyük şirketi Exxon Mobil'in bazı marifetlerine beraber göz atalım:

AMERİKA

1998'de Exxon Temiz Hava Yasası'nı yaklaşık 200 kere ihlalden 4,7 milyon dolar, Tosco adlı bir başka şirketle beraber ise, San Francisco koyundaki toksik atıklar nedeniyle 4,8 milyon dolar tazminat ödemiş. Ayrıca, Louisiana'da benzin limitini aşmak ve içme suyu kaynaklarının yakınına kimyasal atık atmaktan da ceza yemiş.

ÇAD/KAMERUN

Exxon, Kamerun'da da ciddi çevresel ve sosyal riskler taşıyan multimilyar dolarlık bir petrol projesi geliştiriyor. Kamerun boru hattı hassas yağmur ormanlarını aşıp yerlilere ulaşacak. Exxon bu proje için Dünya Bankası'ndan destek istiyor. Çad ve Kamerun hükümetlerindeki yozlaşma da devlet gelirinin fakirliği giderme amaçlı kullanımını engelliyor. Bu ülkeler, insan hakları yönünden zayıf. 1998 Mart'ındaki Uluslarası Genel Af verilerine göre Güney Çad'da aynı yıl 100 sivil katledilirken, projeye karşı çıkan bir parlamenter de yakın tarihte hapse atıldı.

KOLOMBİYA:

Wayuu halkı, 1980'den beri Exxon'un 30 mil boy ve 2-3 mil enindeki El Cerrejon kömür madenindeki yoğun çalışmalara karşı direniyor. Maden açıldığında 5 bin Wayuu işinden oldu. Gerisi de, 1988'de birleşip oda kurmaya çalıştıkları için işten atıldı. Maden yakınında yaşayanlar, tüm gün boyunca kömür tozu, patlama sesleri ve dizel kamyonların dumanından şiddetle muzdarip oluyorlar.

EXXON VALDEZ KAZASI

24 Mart 1989'da, Exxon Valdez tankerinin Alaska'daki çarpma sonucu meydana gelen kazasında 11 milyon galonluk petrol denize boşaldı. ABD tarihindeki bu en büyük tanker faciasında Alaska yarımadası ve sahili, Prens William Sound kıyıları, Kenai Yarımadası, Cook koyunun alt kesimi, Kodiak adası yayılan bu petrolden etkilendi. Bu bölgeler üzerinde bir milli orman sahası, 4 milli vahşi doğa kampı, 3 milli park, 5 eyalet parkı ve 4 SİT alanı vardı.

1990- Petrol Kirliliği Yasası çıkarıldı. Bu yolla Exxon 10 yıllık periyot içinde 900 milyon dolar ceza ödemeye mahkûm edildi. Kaybolan canlı türleri ise geri gelmedi.

Yarın bu konuya devam edeceğiz.

@ Bu yazıyı başkasına e-mail gönder @

Yazarımızın en son yazıları

02/ 04/ 2001... ANAP casinolara pek hevesli...
03/ 04/ 2001... Hür Kuş'a tutsak muamelesi
04/ 04/ 2001... 35 milyon dolar nasıl gitti?
06/ 04/ 2001... En ucuz internet bizdeymiş...
09/ 04/ 2001... Romanya-Türkiye dolar hattı
10/ 04/ 2001... İnternet savaşının diğer cepheleri
11/ 04/ 2001... TOBB topu askere mi attı?
17/ 04/ 2001... Derviş’in programında vergi yok....
18/ 04/ 2001... Bayındırlık'tan âfet kararı
19/ 04/ 2001... Bombaya önce izin verilmiş, sonra kılıf aranmış