Fikret ERTAN

Devran

Gazprom ve Itera

Bu köşede son günlerde Rus doğalgaz devi Gazprom ile bunun adeta bir yan kuruluşu gibi görünen Itera şirketi hakkında yazılar yazdım; zira bu iki şirket ve faaliyetleri bizleri de yakından ilgilendiriyor.

Gazprom Karadeniz'in altından geçerek Samsun'a ulaşacak ünlü Mavi Akım Projesi'ndeki muhatabımız; Itera'nın adı ise bir hafta kadar önce Mavi Akım'a ek olarak Rusya'dan Gürcistan üzerinden gelmesi düşünülen yeni doğalgaz hattı dolayısıyla geçti.

Benim dışımdaki yazarların pek ilgilenmediği Gazprom ve Itera konusu bir süredir Avrupa'da da büyük ilgi görüyor, bu iki doğalgaz devinin adları hem medyada ve hem de çeşitli Avrupa kuruluşlarında sıkça geçiyor son günlerde...

Bu kuruluşlardan birisi de kısa adı EBRD olan Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası. Haberlere göre, bu hafta başında Londra'da yapılan ve 3 gün süren banka yıllık toplantısında hem Gazprom'un hem de Itera'nın adı çeşitli vesilelerle geçmiş, banka Gazprom'a yeni kredi sağlamayacağını açıklamış bulunuyor. Banka açıklamasında Gazprom'un Itera ile olan ilişkisinden endişe duyulduğu ve bu yüzden bankanın 250 milyon dolarlık yeni krediyi şirkete açmayacağı belirtiliyor.

Banka açıklamasından kolayca anlaşılacağı gibi EBRD Gazprom'un Itera ile ilişkilerinden dolayı şüphe duyuyor ve üstelik Itera'nın geçen hafta şirket yapısı, hissedar dağılımı konusunda yapmaya mecbur kaldığı çok gecikmiş basın açıklamasından da tatmin olmamışa benziyor.

Bu köşede çarşamba günü anlattığımız ve ilgisi, güncelliği dolayısıyla bir kere daha vereceğim açıklamaya göre, Itera'nın ana şirketi offshore cenneti sayılan Karayip Adaları'ndan Hollanda Antilleri'nde kayıtlı bir holding şirketi olan ITERA GROUP NV. Bu holding şirketinin altında 3 de yan, ikinci derecede şirket var ve bu 3 şirket de dünyanın 24 ülkesinde bulunan 130 yavru Itera şirketini kontrol ediyor. Bu 3 yardımcı şirket ise şunlardan meydana geliyor: Amerika–Florida–Jaksonville'de kayıtlı Itera International Energy LCC, Hollanda Antilleri'nde kayıtlı Kayton Corp NV ve Hollanda–Amsterdam merkezli Itera Holding BV...

Holdingin ve yan şirketlerin hissedar ya da ortaklarına gelince, şirket bunlardan sadece Itera Group NV Holding'in hissedarların yüzde 13'lük bölümünü açıklarken diğerleri hakkında bilgi vermekten, açıklama yapmaktan kaçındı.

ITERA Group NV'nin açıklanan yüzde 13'lük hissesi de 5'i Amerikalı biri İsviçreli 6 şahsa ait. Şirketi sıfırdan kurdukları söylenen bu yetenekli şahıslar ve hisseleri ise şöyle: Raissa Frenkel, yüzde 4; Lazar Finker, yüzde 1; Galina Weber, Ted Kavalieros, Steven Sisselman ve Stephen Koegler'in hisseleri ise yüzde 2'şer olarak dağılmış.

Geriye kalan yüzde 87 hisse ise bir tür vakıfta muhafaza ediliyor ve bunun kimlere ait olduğu ne açıklanıyor ne de biliniyor. Söylenenlere göre, bu yüzde 87 Itera yönetici ve çalışanlarına ait. Van Doom FSI adlı vakıf türü bu kuruluş bu hisselerin yüzde 26'sını Itera Başkanı Igor Makarov, yüzde 24'ünü Itera yöneticileri ve geriye kalan yüzde 37'sini de Itera çalışanları adına yönetiyor, işletiyor halen.

Yüzde 87'yi işleten Van Doom FSI adlı kuruluş hakkında ise hemen hemen hiç bilgi yok. Offshore cennetlerinden İngiltere'ye ait Jersey Adası'ndaki Mali Hizmetler Komisyonu'nun web sitesinde bu adı taşıyan bir kuruluş var; ama bunun gerçekten Van Doom FSI olup olmadığı tam bilinmiyor.

İşte EBRD, Itera ile ilgili bu bilgileri yetersiz bulduğu ve Gazprom–Itera ilişkisinin boyut ve kapsamını tam anlamıyla netleştiremediği, anlayamadığı için Gazprom'a açacağı krediyi askıya almış bulunuyor bugün. Nitekim, EBRD Sözcüsü Richard Wallis, Itera açıklamasının şirketin hissedar dağılımı konusunda duydukları endişeyi gideremediğini de açıkça belirtti birkaç gün önce. Rusya, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Güney Avrupa ve Kafkaslar'da verdiği kredilerle ve buralardaki küçük, ortaboy işletmeleri desteklemekle temayüz eden EBRD'nin Gazprom–Itera ilişkisi, Itera'nın hissedar yapısı konusundaki endişeleri bence yazmaya değer önemde endişeler. Ben de bugün bunu yaptım ve bizim gündemimizde de olması gereken Gazprom–Itera konusunu bir kere daha dile getirdim.

@ Bu yazıyı başkasına e-mail gönder @

Yazarımızın en son yazıları

11/ 04/ 2001... Bezek de geç kaldı
14/ 04/ 2001... Carlyle Grubu
15/ 04/ 2001... İran ve Hindistan
17/ 04/ 2001... Sadece düşünüyor
18/ 04/ 2001... Bağımsızlığın 10. yılında
21/ 04/ 2001... Gazprom'da reform
22/ 04/ 2001... Putin, Kilise ve Patrik...
24/ 04/ 2001... Petrol mü koyu akacak, kan mı?
25/ 04/ 2001... Esrarengiz şirket: Itera
28/ 04/ 2001... Rus-Rum bağlantısı