Boratav Arşivi mi?

Ülkemizde sözlü kültürün son yüzyıl içindeki en önemli yazılı kaynaklarından birini oluşturan Pertev Naili Boratav Arşivi, binbir güçlükle Türkiye'ye getirildi ve Tarih Vakfı Bilgi Belge Merkezi'nde kullanıma açıldı; ancak 70 yılın birikimi olan bu arşivden haberdar olan ve faydalanmak isteyen kaç araştırmacının çıkacağı merak konusu...

Ninelerimizden, annelerimizden dinlediğimiz; ama bir sis perdesinin arkasında yitip gittikleri için çocuklarımıza anlatamadığımız bir dudağı yerde bir dudağı gökte dev analarının masallarını, dilimizde akide şekeri gibi yuvarladığımız tekerlemeleri, Kerem ile Aslı'dan Köroğlu Destanı'na uzanan halk hikayelerini, atasözlerini derleyen ve ömrünü Türk halk kültürüne vakfeden Pertev Naili Boratav'ın, zorunlu gurbet yaşadığı Paris'te vefat edişini ve yetmiş yıl boyunca titiz bir çalışmayla oluşturduğu arşivinin Türkiye'ye getirilmesi için kamuoyuna bir açık mektup yazmak zorunda kalışını pek hüzünlü bulurum.

Halk edebiyatı kurucusu

1920'li yılların iyi öğrenim görmüş kuşağının temsilcilerinden olan Boratav'ın henüz İstanbul Erkek Lisesi'nin son sınıfındayken ülkemizin önde gelen sosyal bilimcilerinden Hilmi Ziya Ülken'in yönlendirmesiyle derleme çalışmalarına başlaması ve daha sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Türkoloji'nin iddialı hocaları yanında yetişmesi büyük bir şanstır; ancak onun Türkiye'de halk bilimi ve halk edebiyatının kurucularından birisi olmasını ve geride elli bin sayfayı aşan belge, bin adet basılı kaynak ve fotoğraf, 60 civarında ses bandından oluşan bir arşiv bırakmasını sadece şanslı olmasıyla açıklamak mümkün değil elbette; Pertev Nail Boratav, halk edebiyatı doçenti olarak atandığı Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki görevinden açığa alındığı için gitmek zorunda kaldığı Paris'te, ülkesinden ayrı düşmenin ve köklerinden kopmanın verdiği acıya rağmen, fırsat buldukça Türkiye'ye gelerek, Balkanlar'daki Türk topluluklarına ve yurt dışındaki arşivlere ulaşarak halk bilimi ve halk edebiyatı derlemelerini ara vermeden sürdürmüş gerçek bir ilim adamıdır. Yurtdışındaki ilk yıllarında Fransızca ve Almanca Türk masallarıyla ilgili çalışmalarını yayınlayan Boratav'ın yine bu dönemde çalıştığı ve Türkiye'de yankı uyandıran eserleri Zaman Zaman İçinde (1958) ve Az Gittik Uz Gittik (1969) adlı masal kitaplarıdır. Pertev Naili Boratav'ın elinden çıkan son kitap çalışması ise Nasreddin Hoca olur.

Arşiv kullanıma hazır

Vefatından bir sene önce (1997) 90 yaşındayken duygusal bir üslupla kaleme aldığı çağrı mektubunda "Arşivimin benden sonra yitip gitmemesi son yıllarımın ana sorunlarından biri olmuştur. Halkımızın inançları, gelenekleri, görenekleri, masalları, menkıbeleri, türküleri, şiirleri, tekerlemeleri, oyunları üzerinde Türkiye'nin çok çeşitli yörelerini içeren zengin bir arşiv oluşturdum. Sözünü ettiğim bilgi hazinesini, değişen ve modernleşen toplum koşullarında, çalışılan araştırmalar ile tekrar derlemek ve edinmek de imkansızlaşmıştır. " diyen Boratav, çağrısına verilmiş en güven verici cevabın Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı'ndan gelmiş olmasını memnuniyetle karşılamış olacak ki, aynı zamanda üyesi bulunduğu vakfın, arşiviyle ilgili çalışmalarda kendisine vekalet etmesine karar verip bunu yasal yollarla belgelemiş. Boratav Arşiv Projesiyle Türkiye'de gerek halk bilimi arşivlerinin, gerekse kişisel arşivlerin değerlendirilmesine ilişkin bir arşivcilik örneği oluşturmayı hedefleyen Tarih Vakfı, üç ayrı merkezde korunan malzemenin tümünü Temmuz 1998'de Tarih Vakfı Bilgi-Belge Merkezi'nde bir araya getirerek çalışmalara başlamış. Halk bilimci ve arşivcilerden kurulu bir ekibin, Pertev Naili Boratav'ın kendi yaptığı sistemi bozmaksızın, her türlü kayıp, yıpranma, çalınma ihtimalini engelleyen ve kolay ulaşım imkanı sağlayan bir yöntemle belgelerin ince tasnifini yapmasından sonra araştırmacıların hizmetine sunulan Boratav Arşivi'nden yararlanmak isteyenlerin Tarih Vakfı'nın Eminönü Zindankapı'daki Bilgi Belge Merkezi'ne uğramadan önce www.tarihvakfi.org.tr adresinden araştırma yapacakları konuyla ilgili ön bilgi toplamalarını tavsiye ederiz.

Şerif Mardin'e bir ödül daha

Müzik yapımcısı ve besteci Mardin'e ödülü Nordoff-Robbins Müzik Tedavi Vakfı, 14 Mayıs günü verecek. Geçen Ocak ayında Özel Grammy ödülü alan Mardin, şimdiye kadar 40 altın ve platin albüme imza attı. halen Atlantic Records plak şirketinin kıdemli başkan yardımcısı görevini yürüten Mardin'in 6 adet Grammy ödülü bulunuyor.

Mardin'in bu ödülleri kazanmasına yol açan çalışmaları arasında Damita Haddon için yaptığı "The Wedding Song" da bulunuyor.

Mevlevihane'den çalınan eserler

Hatırlanacağı gibi Yenikapı Mevlevihanesi 7 Mayıs 1997 tarihinde yanmıştı. Yangından hemen sonra ortaya atılan 'Yangından önce yüzlerce tarihi eserin çalınmış olabileceği' iddiası kamuoyunu uzun süre meşgul etmişti.

Bu iddiaları, Antik&Dekor dergisi 64. sayısında yeniden gündeme getiriyor. Ve bununla da kalmıyor 'Hat levhaların, kur'anı kerimlerin ve yazma eserlerin bulunduğu çalıntı eserlerin bugünlerde piyasaya getirilebileceğini' betirterek, herkesi uyarıyor.

Derviş Zaim'e 30 bin dolar

Türk sinemasına verdiği geleneksel desteği bu yıl da devam ettiren Efes Pilsen, 20. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nin "Ulusal Yarışma" bölümünde FIPRESCI jürisi tarafından seçilerek "Onat Kutlar" ödülünü kazanan "Filler ve Çimen" filminin yönetmeni Derviş Zaim'e bir sonraki filmi için 30 bin dolar tutarındaki 'Özel Ödül' verdi.

"Ulusal Yarışma"da bu yıl "Dar Alanda Kısa Paslaşmalar", "Renkli - Türkçe", "Komser Şekspir", "Herkes Kendi Evinde", "Melekler Evi" ve "Balalayka" yarışmıştı.

Geleneği yaşatanlar ödül aldı

"Geleneksel Sanatlarımızı Günümüzde Yaşatanlar" ödüllendirildi. Uluslararası Lions Kulüpleri Birliği tarafından düzenlenen törene Sıtkı Olçar (çini), Hikmet Barutçugil (ebru), Peyami Gürel (resim, hat, minyatür, ebru), Hamit Üçer (kalemişi), Kaya Üçer (kalemişi), Münevver Üçer (tezhip), Savaş Çevik (Hat), Aydın Ergin (hat), Muhammed Efdaluddin Kılıç (hat), Cemile Baybura (hat ve tezhip), Gülnihal Küpeli (hat ve tezhip), Yakup Cem (minyatür), Mebruke Tuncel (minyatür),

Fuat Başar (hat ve ebru), Fehmi Ağca (ahşap sedef) Hümakettin Yivlik (ahşap ve gümüş işleme), Serra Güney (cilt), Kazım Hacımeyliç (cilt), İslam Seçen (cilt) ve Sabahattin Akyüz (ahşap oyma)'ün katılarak ödüllerini aldılar.