Fikret ERTAN

Devran

Çernomirdin'in dönüşü...

Rusya'nın eski başbakanlarından ve ünlü doğalgaz devi Gazprom'un bir dönem yönetim kurulu başkanlığını da yapmış olan Viktor Çernomirdin bugünlerde sadece bizde değil Rusya'da da adından söz ettiriyor.

Başkan Boris Yeltsin tarafından 1998 yılında aniden ve apar topar başbakanlıktan uzaklaştırılan Çernomirdin, Sovyetler sonrası Rusya'da en uzun dönem (1992–1998) başbakanlık yapmış olan ama 1998'den bu yana siyasi sahneden adeta çekilmiş olan bir önemli kişi. Bir dönem bugün bizde de çokça anılan Gazprom'un yönetim kurulu başkanlığını da yaptı. Sovyetler döneminde doğalgaz bakanlığı da yapmış olan Çernomirdin doğalgaz ve doğalgaz hatları konusunda Rusya'nın en bilgili, en geniş çevreye sahip belki de birinci siyasi adamı. 1998'de başbakanlıktan mecburen ayrılmasından sonra bir ara Rusya'nın Kosova temsilcisi olarak adı geçmişse de bu gerçekleşmemiş, sonuçta 1999 yılında Duma'ya milletvekili olarak girmeyi başarmış ama dediğimiz gibi siyaseten geri planda kalmayı tercih etmişti.

Çernomirdin bugünlerde siyasi ve diplomatik sahneye hızlı bir dönüş yapmak üzere; zira Başkan Vladimir Putin tarafından beklenmedik bir şekilde Rusya'nın yeni Ukrayna Büyükelçisi olarak atandı. Kimsenin tahmin etmediği bu atamayı Putin şöyle izah etti: '... En önemli ortaklarımızdan birisi olan Ukrayna ile ilişkilerimizin geliştirilmesi konusunda daha ciddi bir yaklaşıma girmenin zamanı geldi. Bunun vazgeçilmez şartı olan kadro değişikliğini elbette bir an önce gerçekleştirmeliydik. İşte Çernomirdin bunun için en ideal kişidir. Hem Ukrayna hem de Rusya ekonomisinin güçlü ve zayıf taraflarını ondan daha iyi bilebilecek bir başkasını bulmak çok zordur.'

Putin'in bu sitayişkar sözleriyle takdim ettiği Çernomirdin, Ukrayna–Rusya arasındaki doğalgaz ve doğalgaz hatları konusunda en otoriter, bilgili kişilerin başında geliyor şüphesiz. Ayrıca, Ukrayna'nın iç siyasetini, Başkan Leonid Kuçma'yı, çevresini ve bugün Ukrayna ekonomisine yön veren sistemi yakından ve şahsen biliyor; çünkü Sovyetler döneminden başlayarak Ukrayna–Rusya arasındaki enerji işbirliğini ta baştan belirlemiş, şekil vermiş bir kişi Çernomirdin. Bunu da gerek başbakanlığı gerekse de Gazprom yönetim kurulu başkanlığı sırasında pekiştirdiği de aşikar. İşte Putin bu özelliklerinden ve Ukrayna'ya verdiği yeni önem dolayısıyla onu Ukrayna–Rusya ilişkilerinin bugünkü kritik döneminde büyükelçi yapmış bulunuyor.

Çernomirdin, yeni görevinde öncelikli olarak Ukrayna ve Rusya arasında yıllardır bir müzmin problem olarak kalmaya devam eden doğalgaz problemine el atacak elbette. Bu problem iki yönlü bir problem önce. Birinci yön Ukrayna'nın kendi topraklarından geçen Rus doğalgaz hattından zaman zaman izinsiz ve gizlice çektiği doğalgaz; ikincisi bundan doğan ve bugün 1,5 ile 2 milyar dolar arasında olduğu tahmin edilen ve Ukrayna'nın bir türlü ödemediği borcu.

Rusya yıllardır uğraşmasına rağmen Ukrayna'nın izinsiz doğalgaz çekmesini önleyemiyor, borcunu ödemesini de bir türlü sağlayamıyor. Rusya'nın bu iki problemden bir anda kurtulmak için sahne gerisinde geliştirdiği bir planı, çözümü de var elbette; Rusya bu iki problemde vereceği tavizler karşılığında Ukrayna'dan geçen doğalgaz hatlarının kontrolünün kendisine verilmesini istiyor ve bu konuda Ukrayna ile görüşmeye hazır olduğunu söylüyor. Ne var ki, Ukrayna egemenlik haklarının ihlal edileceğini gerekçe göstererek yıllardır buna yanaşmıyor. Sanırım Çernomirdin işte bu konuda yeniden inisiyatif alacak.

Ukrayna'nın ciddi bir siyasi karışıklık yaşadığı ve Devlet Başkanı Kuçma'nın ülkesinin Batı'ya dönük yönünü yeniden Rusya'ya döndürme niyetini açığa vurduğu şu günlerde Çernomirdin, Rusya'nın çıkarları açısından, Putin'in de dediği gibi, 'ideal bir temsilci' olacak anlaşılan.

Viktor Çernomirdin, bir uzmanın ifadesiyle, 'Ukraynalı ve Rus işadamlarının 1990'lardaki sermaye birikimini sağlayan legal ve karanlık projeleri bütün yönleriyle bilen, Ukrayna tarafındaki bütün oyuncuların ekonomik çıkarlarının farkında olan ve Rus yönetimi ile Başkan Putin seviyesinde doğrudan ilişki kurabilecek birisi.'

Rusya'nın son 10 yıllık döneminin en önemli, nüfuzlu adamlarından birisi olan Çernomirdin sahneye işte bu mülahazalarla yeniden döndü, döndürüldü...

@ Bu yazıyı başkasına e-mail gönder @

Yazarımızın en son yazıları

25/ 04/ 2001... Esrarengiz şirket: Itera
28/ 04/ 2001... Rus-Rum bağlantısı
29/ 04/ 2001... Gazprom ve Itera
01/ 05/ 2001... Amerika ve NMD
02/ 05/ 2001... 'Echelon muamması'
05/ 05/ 2001... Şin Bet başkanı fena konuşmamış
06/ 05/ 2001... Mitchell Komisyonu'nun tespiti ve çağrısı
08/ 05/ 2001... Amerika nasıl dinliyor?
09/ 05/ 2001... Putin'in bir yılı
12/ 05/ 2001... Hazar'ın durumu