Faruk MERCAN

Bir dünya dilinin rahipleri

William Minor, hayatını Protestan Kilisesi'nin inançlarını Doğu Hint Adaları'nda yaymaya adamış Amerikalı misyoner bir ailenin çocuğu olarak 1834'te Seylan Adası'nda dünyaya geldi.

Gençliğinde Amerika'ya gönderildi, Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni bitirdi. Amerikan iç savaşında doktor olarak görevliydi. Ağır savaş şartları, beyninde geri dönüşü olmayan tahribatlara yol açtı.

Üç yıl sonra yüzbaşı rütbesiyle ABD ordusunun subay kadrosuna alındı. Akıl hastalığına yakalandığı belgelendiğinde 34 yaşındaydı. Daha sonra Başkan Ronald Reagan'a suikast girişiminde bulunan John Hinckley'in de yatacağı akıl hastanesine yatırıldı ve ordudan emekli edildi.

1871'de hastaneden çıktı, dinlenmek için Londra'ya geldi. Bir gece yarısı yatağından çıkıp sokağa fırladı ve rastladığı ilk adamı öldürdü. Yargılama sonucunda, hayatı boyunca Londra yakınlarındaki akıl hastanesinde yatmasına karar verildi.

5 Kasım 1857 günü, Londra Kütüphanesi'nde seçkinler ve soylulardan oluşan Filoloji Derneği'nin toplantısı vardı. Konuşan kişi Westminster Kilisesi'nin Başkanı Richard Trench'ti. İngiliz dilinin dünyanın dört bir tarafına yayılmasının arkasında kutsal bir gücün yattığına inanan isimlerin başında gelen Trench'e göre dünya yüzünde ne kadar çok İngilizce konuşan varsa o kadar çok Tanrı korkusu taşıyan insan olacaktı.

Protestan din adamlarına göre eğer İngilizce, Roma Kilisesi'nin dilden kaynaklanan etkisini kırmayı başarırsa, ağırlık İngiltere'de olmak kaydıyla iki kilise bir araya gelebilirdi. Bunun yolu, dünyanın en fazla konuşulan dili olarak İngilizcenin anlaşılırlığını geliştirmekten geçiyordu. Doktor Trench o gece yaptığı konuşmada, imparatorluğun ve Hıristiyanlığın kötü bir sonla karşılaşmaması için İngiliz dilinin yeterli bir sözlüğe ihtiyacı olduğunu söyledi.

Sözlük için, İngiliz edebiyatının tümünü araştırmak, Londra ve New York'ta yayınlanan gazeteleri gözden geçirmek, edebi değeri olan kitap ve dergileri karıştırmak üzere yüzlerce insanın amatör bir hevesle çalışması gerekecekti. Proje, Trench'in konuşmasından ancak 15 yıl sonra yürürlüğe konulabildi. Sözlüğü, Oxford Üniversitesi basacaktı. Çalışma başlar başlamaz Birleşik Krallık'ın her tarafında İngilizce okuyan ve konuşan halka, yardım çağrısı yapıldı. Bu çağrı, akıl hastanesinde kitaplarla dolu hücresindeki Yüzbaşı Minor'a da ulaştı.

İlk bölümü 1884'te yayınlanan sözlüğün tamamlanması için tam 44 yıl geçmesi gerekti. The Times gazetesi, sözlük için verilen ziyafeti, "Matbaanın bulunuşundan bu yana herhangi bir yayınevinin giriştiği en büyük proje kutlanacak." haberiyle duyurdu. Projenin sonunda, Yüzbaşı Minor'un tam on bin fiş gönderdiği tespit edildi.

1910'un Nisan ayında, Minor'un şartlı tahliye belgesini, bu tarihte İngiltere İçişleri Bakanı olan Winston Churchill imzaladı. Belgeye göre tahliye edildikten sonra bir daha İngiltere topraklarına dönmeyecekti. Minor'ı almaya kardeşi geldi, iki hafta süren bir deniz yolculuğundan sonra ABD'ye ulaştı. ABD'ye geldiğinde daha önce yattığı akıl hastanesine yatırıldı. 1919'da, yaşlı hastalar için hizmet veren özel bir hastaneye nakledildi. Bir yıl sonra da yakalandığı zatürreeden öldü. Öldüğünde 85 yaşındaydı. Misyoner babası Eastman Minor'un da yattığı New Haven'daki aile mezarlığına gömüldü.

İngiliz edebiyatının en büyük maceralarından biri kabul edilen Oxford İngilizce Sözlüğü'nün tamamlandığı 1927 yılının son gecesi açıklandı. On iki kalın ciltte 414 bin 825 kelime tanımlanmış, binlercesini Yüzbaşı Minor'ın bulduğu bir milyon 827 bin 206 alıntı yapılmıştı. Sözlük, 1989'da Oxford Üniversitesi bilgisayarlarının bütün imkanları kullanılıp yenilendi, daha ince ve yirmi cilt olarak yayınlandı.

@ Bu yazıyı başkasına e-mail gönder @

Yazarımızın en son yazıları

16/ 06/ 2001... Kırmızı halıların iki ayrı yüzü
18/ 06/ 2001... Torun Yakup Cemil tartışması
23/ 06/ 2001... Bir istihbarat başkanının ziyareti
30/ 06/ 2001... Kod adı ‘Etkin siyasetçi yakını’
07/ 07/ 2001... O gece tam 50 patlama olsaydı
14/ 07/ 2001... Sadece para korsanları mı?
21/ 07/ 2001... Beşinci liderin hamlesi bekleniyor
28/ 07/ 2001... 11 yıl sonra gelen altın vizesi
04/ 08/ 2001... Sahte Picassolar ülkesindeki yarışlar
11/ 08/ 2001... Belgeler ve görüntüler