Krize rağmen kitap

Ekonomik kriz, her alanı olduğu gibi kitap yayıncılığını da etkiledi. Fakat, bazı kitaplar krize rağmen çok satmayı ve okuruyla buluşmayı başardı.

Türkiye'de kültür ve sanat, eğlence mantığı içinde görüldüğü için, pek de ciddiye alınmıyor. Her ne kadar, eğlence mantalitemizdeki çarpıklık, başlı başına bir konu teşkil edecek ebatta ise de, bu şaşı bakıştan kültür ve sanat ürünleri nasipleniyor. Bunu sayısal verilerle de görmek isterseniz, kriz dönemlerinde ilk budanan ya da ilk vazgeçilen şeylere bir göz atmanız yeterli. Yıllardır Kültür Bakanlığı'nın bütçesinin yetersiz olduğu tartışılır bu ülkede. Özellikle son yıllarda yeni kurulan değil de bir bir kayıplara karışan özel tiyatrolar, haberdir. Kriz dönemlerinde ilk iptal edilen, kültür ve sanat faaliyetleridir. Sanatçılar da bu bakışı kanıksamış olacak ki, kendiliğinden iptal ediverirler. Ama, yeri geldiğinde mangalda kül bırakmazcasına, savaş sonrası Almanya'sında, ilk olarak tiyatro binalarının inşa edildiğini de yine biz örnek olarak veririz.

Türkiye'de yine bir kriz yaşanıyor. Her sektörde ağırlığını fazlasıyla hissettiren ekonomik kriz, hiç şüphesiz henüz sektör olamamış ya da bu yolda cılız adımlar atan kitap ve yayınevi dünyasını da etkiliyor. Özellikle kasım ayında yapılacak olan TÜYAP Kitap Fuarı öncesi, yayınevlerinin bir nabzını tutmak istedik. İlginç anekdotlar çıktı ortaya.

Yayınevi değil kitap

Gördüğümüz genel manzara, yayınevlerinin ekonomik krizin ağırlığını derinden hissettikleri. Bu genel kriz havası içerisinde ortaya çıkan sevindirici bir gelişme var ki, bazı kitaplar krize rağmen okuruyla buluştu. Bunlar arasında, son günlerin flash kitabı, Ahmet Altan'ın 'İsyan Günlerinde Aşk' adlı romanını ilk elden verebiliriz. 17 Mayıs'ta piyasaya verilen kitap, iki ayda 100 bin satışa ulaştı ve üçüncü 50 binlik baskıyı yaptı. Timaş Yayınları'ndan, Değişen Türkiye, Evliliğinizi Kurtarın, Mem ile Zin ve özellikle de İskender Pala yönetiminde çıkan Osmanlı Şiiri dizisi; Yapı Kredi Yayınları'ndan Harry Potter serisi, Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek ve Binbir Gece Masalları; Nil Yayınları'ndan Varlıkların Dili ile Hz. Peygamber, Edebiyat İkliminde Seyahat ve Çitlembik kriz döneminin en çok satan kitaplarından bazıları. Elbette, her yayınevinin krizde can simidi olarak sarıldığı çok satan kitapları vardır; fakat biz haber pratiğimiz içinde ancak sayılı bir çeşitleme sunuyoruz.

Pop-kitaplar çok satıyor

Can Yayınları Yayın Yönetmeni İlknur Özdemir çok satan kitaplarla ilgili ilginç bir değerlendirme yapıyor: ''Kitap sektörüne genel bakıldığında, pop–müzik gibi pop–kitapların okurla daha sık ve daha büyük sayılarda buluştuğunu görüyorum. Bu pop–kitapların içine hafif romanlar, hafif polisiyeler, kolay okunan anı kitapları, güncel ve toplumsal olayları işleyen kitaplar, popüler kişilerin, sanatçıların yazdığı çeşitli şiir, deneme anı türünde kitaplar giriyor. Bu kitaplar çok satıyor. Satmaya da devam edecek görüşündeyim. Özellikle kriz ve bunalım dönemlerinde insanlar kendilerini o havanın dışına taşıyacak, oyalayacak kitapları yeğleyebiliyorlar. Belli sayıda okur, belli sayıda kitaba yönelecek; okur sayısı artmadığı için kitap sayısı çoğaldıkça kitap başına düşen okur sayısı da azalacak elbette. Bu arada pek çok iyi kitap da reklamı yapılamadığı için, sessizce karanlıkta kalıyor. Kitabın geleceği açısından beni en çok kaygılandıran bu.''

Timaş Yayınları'ndan Osman Okçu ise krizin alım gücünü etkilemesi bağlamında kitap satışını da azalttığı görüşünde: ''Kitap muhtevası veya yazarı sebebiyle çok satma veya az satma özelliğine sahiptir. Olumlu özellikleri üzerinde bulunduran kitap, hangi ortamda olursa olsun okurla buluşmaktadır. Timaş Yayınevi olarak krizden çok ciddi bir etkilenmemiz olmamıştır. Bizi daha çok kâğıt fiyatlarının artması etkiledi.''

Nil Yayınları'ndan Harun Algül, kitabın okuruyla buluştuğu sürece sorun yaşanmayacağını düşünüyor: "İnsanların ihtiyaçları doğrultusunda yayın yapan ve kitap çıkartan yayınevleri için yaşanan kriz ciddi görünmese de artan maliyetler doğrultusunda okuyucu kaybı yaşanmakta ve neticesinde baskı adedini etkilemektedir."

Kriz nasıl etkiledi?

Kitap bazında sivrilen ve genelden ayrılan satış rakamlarına rağmen, yayınevleri krizin ağırlığını hissediyorlar. Yapı Kredi Yayınları'ndan Serhat Baysan mevcut yayınevlerinin önündeki en büyük engeli, sektör olamamak olarak görürken, kriz dönemlerinde insanların kitaba daha fazla ilgi duyduğunu söyleyerek, bir ölçüde baştaki kanaatlerimizi de yalanlıyor: ''Türkiye'de kitap yayıncılığının düzensiz ve belirsiz gidişi, biraz da yayıncılığın, yakın zamana kadar sektör niteliğini kazanamamış olmasındandır. Son altı ayda, ekonomik dengelerin altüst oluşu da, sektör olma sancıları çeken yayıncılığımıza yeni yükler getirdi. Ama bir başka olgu da, daha önce 92 ve 95 krizlerinde de görüldüğü gibi, insanların böylesi dönemlerde, diğer günlere göre daha fazla kitapla, kültürle ilgilenmesidir.''

Osman Okçu ise kriz ve yayınevi bağlantısına farklı bir yorum getiriyor: ''Ülkemizde yayın sektörünü etkileyen krizler oldukça sık periyotlarla gelmiştir. 12 Eylül 1980 sonrası kitabın belli bir süre suç unsuru gibi görülmesi o dönemde yayın dünyasına ciddi bir olumsuzluk getirmiştir. Ülke şartları içindeki enflasyon ve eğitim sistemindeki yetersizlikler sektörü olumsuz etkilemiştir. Ancak süregiden kriz atmosferinde en ağırı, son dönem yaşadığımız krizdir.''

İlknur Özdemir, "Kitap 'vazgeçilmezler' arasında yer almıyor" diyor ve devam ediyor: ''Son altı aya damgasını vuran süreç, yayıncılığı direkt olarak etkiledi. Krizle birlikte önce keyfi harcamalarda sonra da temel ihtiyaçlar konusundaki harcamalarda kısıntı yapan insanlar giderek kısıntıyı vazgeçmeye çevirdiler. Kitap elbette ki pek çok kişi için "vazgeçilmezler"in başında gelmiyor. Zaten beş binlerden, üç binlere sonra da iki binlere hatta binlere düşen baskı sayıları yayıncılık açısından geldiğimiz durumu çok iyi ortaya koyuyor."

Harun Algül, yayıncılıktaki krizin zaten var olduğunu söylerken, bunu okuma oranının düşüklüğü ile ilişkilendiriyor: "Okuma oranının düşük olduğu ülkemizde, yayınlar çok rağbet görmezken, bir de ekonomik bir krizin yaşanması potansiyel kitap okuyucularını elbette olumsuz bir şekilde etkilemiştir. En büyük sıkıntıyı, kâğıt temininde yaşıyoruz."

Neler yapıyorlar?

Herkes kendince bir önlem düşünüyor, krizin etkilerini hafifletmek için. Peki ya yayınevleri? Yapı Kredi Yayınları, krizi üretimi durdurmadan, hareketliliği sürdürerek aşmayı yeğliyor. Özellikle de kriz sürecini kontrollü geçmenin gerekliliğine işaret ediyor. Nil Yayınları, "Kendi öz kültürümüzü yansıtacak, milli duygularımızı zinde tutacak, öz Türkçemizi koruyacak ve özellikle eğitime ciddi destek ve katkı sağlayacak yayınları çıkarmaktan ödün vermeyiz." derken, kitapların yayın periyodunda değişiklik düşünmediklerini söylüyor.

Can Yayınları'nın yayın periyodunda ufak bir yavaşlama olmuş. İlknur Özdemir, kriz stratejisini şöyle özetliyor: "Yayın programını yeniden gözden geçirip, kitapları ileriye doğru yaydık. Birer–ikişer aylık gecikmelerle çıkarmayı yeğledik. Daha kolay okunan kitapları öne aldık. Ama bugünlerde yine hızlandık. Eylül ayında yine eski tempomuzla devam edeceğiz." Timaş Yayınları da krizin ilk aylarında yeni kitap bağlamında yayın periyodunu yavaşlatmış fakat; ağustosla birlikte yeni kitaplar kaldığı yerden okurla buluşmaya başlamış.

Kalite kriz dinlemiyor!

Ekonomik kriz, müzik sektörünü de etkiledi; ancak hepsi için aynı şeyi söylemek zor. Kaliteli yapımlarla göz dolduran öyle şirketler var ki, vefalı müşterileri sayesinde krizde bile albüm satıyorlar...

Türkiye'nin yaşadığı ekonomik kriz, müzik sektörünü de olumsuz etkiledi. Birçok müzik şirketi, yarı yarıya eleman azaltırken birçoğu da yapımlarını da ertelemek zorunda kaldı. Hatta borçlarından dolayı icra takibine uğrayan firmaların yanında, albümleri satmadığı için jiplerine ve evlerine bankalarca tedbir konan sanatçılar bile oldu. Ekonomik krizle boğuşan müzik sektöründe, krizin pek uğramadığı şirketler yok mu? Tabii ki var.

'Kriz dışarıya yöneltti'

Hasan Saltık (Kalan Müzik)

Ciddi olarak krizden etkilendik; ama bu etkilenme kaset satamamaktan değil; sattığımız kasetin parasını alamamaktan kaynaklanıyor. Perakendeciler özellikle de Anadolu'dakiler bizim albümleri hâlâ satıyorlar; ancak bu sattıklarından kazandıklarıyla bize olan borçlarını değil de diğer büyük firmalarınkini ödüyorlar. Biz de dolaylı da olsa bundan etkinlemiş oluyoruz. Bütün bunlara ek olarak 'krizden önceki kadar albüm satıyoruz.' demek de zor tabii. Ama şunu da ifade etmeliyim ki bu kriz bizi dışarıya yöneltti. Zaten bu konuda hazırlıklarımız vardı, krizden sonra bu hız kazandı. Başta Yunanistan olmak üzere ABD, İngiltere ve Fransa'da stantlar açıyoruz.

'Müşterimiz sahip çıktı'

Bülent Forta (Ada Müzik)

Biz insanlara sunduğumuz ürün itibariyle onların en azami ihtiyaç duyduğu ürünlerden birini sunuyoruz. Gıda, giyim ve kültür. Dolayısıyla alıcı kitlemiz beslenme kadar müziğe de ihtiyaç duyuyor. Böyle olunca eskiden ayda dört ürün çıkarıyorsak şimdi iki ürüne düştü; ama satışlarımız piyasaya işi yapan şirketler kadar düşmedi.

'Korsandan bunaldık'

Ethem Zeytinkaya (Mega Müzik)

Bizim sıkıntımız krizle değil korsanla. Belki kriz biraz bizi zorladı; ama krizden önceki satışlarımızla, krizden sonraki satışlar arasında pek bir değişme olmadı. Yapımlarımız oldukça ilgi gördü. Bu dönemde Niyazi Sayın'ın albümünü yaptım. Yine Balaban ve Harem'e müzikseverler büyük ilgi gösterdi.

lAbdullah Kılıç

Midas'ın Kulakları çınladı

"1. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyu- mu" çerçevesinde Frigya Vadisi'nde bir sanat etkinliği gerçekleştirildi.

Tepebaşı Belediyesi koordinatörlüğünde ve Kültür Bakanlığı'nın desteğiyle 15 Ağustos-5 Eylül tarihleri arasında düzenlenen sempozyum programı çerçevesinde Eskişehir'den gelen yaklaşık 2 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirilen etkinlik, Midas Anıtı ve Kırkgöz mağaralarının bulunduğu mekanda yapıldı.

Venedik Film Festivali

Bu yıl 58. kez düzenlenecek olan festival, 29 Ağustos–8 Eylül tarihleri arasında sinema tutkunlarına ev sahipliği yapacak.

Dünyanın en eski film festivali unvanını taşıyan 'Venedik Film Festivali' bu yıl dört dalda ödül verecek. Festivale Hollywood'un tanınmış yıldızlarından Nicole Kidman, Gene Hackman, Denzel Washington, Danny De Vito gibi isimlerin katılması bekleniyor.

Öçal'dan 'Sultan Osman'

Dünyaca ünlü vurmalı çalgılar ustamız, Türkiye'de yeni bir albüm çıkarmaya hazırlanıyor.

"Sultan Osman", ay sonunda müzik marketlerde. Albüm 1999 yılında Avrupa'da yayınlanmıştı. O günlerde plak şirketleri ilgi göstermediği için albüm ancak bugünlerde Türkiye'ye gelebildi. Universal Plak tarafından yayınlanan "Sultan Osman", Osmanlı sultanlarını kapsayan bir dizinin ilk albümü. Bunu, "Sultan Orhan" ve diğerleri izleyecek..