Enron olayı
Bugün Amerika’nın en çok konuştuğu konu ne Afgan operasyonu, ne kayıplara karışan Usame bin Ladin ne de bir başka konu... Amerika bugün en çok Enron olayı ya da skandalını konuşuyor, tartışıyor.
Enron, iflasını resmen istediği 2 Aralık tarihine kadar Amerika’nın yedinci büyük şirketi, dünyanın da en büyük enerji ticaret şirketiydi. Teksas–Houston merkezli Enron, iş dünyasına Houston Natural Gas ve Internorth adlı iki küçük şirketin birleşmesinden meydana gelen yeni bir şirketle 1985 yılında bir bölgesel doğalgaz dağıtım şirketi olarak girdi ve 1980’lerin sonlarına doğru başlatılan enerji sektörü özelleştirmelerinden doğan yeni fırsatları iyi değerlendirerek kısa sürede büyüdü. Şirket enerji dağıtımı ve pazarlamasının yanı sıra futures denen vadeli mali işlemlere el attı, bu konuda önemli bir pazar payı yakaladı ve bunlardan çok kâr etti. Kısacası, son onbeş yılda büyüdükçe büyüdü, hisseleri Wall Street’te adeta altın hisse muamelesi gördü yıllarca.
Sadece Amerika’da yirmi bin, iş yaptığı diğer ülkelerde de binlerce kişiyi istihdam eden, Kuzey Amerika’da yaklaşık 40 bin, Güney Amerika’da 10 bin kilometrelik doğalgaz hattına, 15–20 bin kilometrelik fiber optik hatta sahip Enron, sadece doğalgaz, elektrik gibi enerji maddelerini pazarlamakla kalmadı. Şirket aynı zamanda milyarlarca dolarlık kömür, kâğıt, kâğıt hamuru, plastik, metal ve fiber optik kablo ticareti de yaptı.
Enron’un hisseleri geçen yıl hisse başına 85 dolardan işlem görüyordu, bugün ise birkaç sentten fazla veren yok. Kısacası hisseleri üstüne yazıldıkları kâğıt kadar bile para etmiyor. Üstelik şirket bugün birkaç koldan soruşturuluyor. Çalışma Bakanlığı, SEC denen hisse senetleri alım ve satımını denetleyen federal komisyon, Adalet Bakanlığı ve en az sekiz kongre komisyonu bugünlerde şirketin hesaplarını, girdisini çıktısını ve üst düzey yöneticilerin iflas öncesi faaliyetlerini inceleyip gerçekleri tespit etmeye ve sonra da sorumlu ve suçlular hakkında adli takibata geçmeye çalışıyor.
Şirket bu adli, idari ve cezai soruşturma ve takibatların yanı sıra çok önemli siyasi bağlantıları sebebiyle de bugün Amerika’nın gündeminde. Şirketin eski ve yeni Bush yönetimi ile ilişkileri bugün mercek altında. Başkan W.Bush, Başkan Yardımcısı Richard Cheney ve başka önemli isimlerin Enron ile muhtemel ilişkileri ve yakınlıklarının mahiyeti de anlaşılmaya, öğrenilmeye çalışılıyor.
İflas patlak verdiğinde bunu Bush yönetiminin aleyhine kullanıp siyasi avantaj sağlamayı planlayan Demokratların da bugün kendilerinin de Enron ile yakın ilişkilerinin yavaş yavaş ortaya çıkmaya başlamasıyla tereddüt geçirdikleri ve hatta utanç duymaya başladıkları da söyleniyor, yazılıyor...
Amerikan gazeteleri hem Cumhuriyetçilerin ve hem de Demokratların müflis Enron ile ilişkilerini, şirketten aldıkları mali yardımların ayrıntılarıyla dolup taşıyor bugün.
Enron skandalının bundan sonra yeni bilgi ve ifşaatların ortaya çıkmasıyla daha da büyüyeceği ve bunun Amerikan tarzı kapitalizmin bir tür sorgulanmasına kadar gideceğini de ben söyleyeyim burada.
Amerikan kapitalizmi ve avukatları gerçek ve örnek kapitalizmi sadece kendilerinin temsil ettiğini söyleyip başka kapitalizmleri genelde ‘eş–dost kapitalizmi’ olarak aşağılıyorlardı yakın zamanlara kadar ve bu en çok dört yıl önceki Asya–Rusya krizleri sırasında hissedilmişti.
Enron skandalı ya da olayı karşısında acaba bunlar şimdi ne diyecekler? Ben bu konuyu çok merak ediyorum ve ayrıca bu konuyu daha etraflıca ele almayı da düşünüyorum ileride.
Enron skandalı, Amerika’da ve başka yerlerde birçok şeyin sorgulanmasını getirecek. Benim buna hiç şüphem yok...
17.01.2002
Yazarımızın E-Postası:
f.ertan@zaman.com.tr
| 
Bölge Haberleri
