Konjonktür değişmesinin başlangıcı
Türkmenistan lideri Türkmenbaşı’ndan hemen sonra Azeri lider Haydar Aliyev de Moskova’da.
Perşembe günü gelen Aliyev’in üç günlük resmi Rusya ziyareti bugün sona erecek. Aliyev’in ziyareti, Rus lider Putin’in geçen yılki ziyaretinin karşılığı. Rus lider Bakü’ye geçen yıl Ocak 10–11 günleri gelmiş, selefi Yeltsin’in Rus–Azeri ilişkilerinde bıraktığı kötü mirası ve on yıldır var olan derin soğukluğu gidermeye bu ilişkilerde yeni bir sayfa açmaya niyet etmişti.
Putin bu niyetinde oldukça başarılı oldu da; nitekim ziyaretinden sonra Rus–Azeri ilişkileri Yeltsin döneminin kötü mirasını yavaş yavaş da olsa geride bırakmaya başladı.
Azeri lideri Aliyev bu son ziyareti işte bu mirasın biraz daha tasfiyesini, özellikle ekonomik, ticari ve enerji ilişkilerinde yeni dönemin açılmasını hedefliyor.
Azerbaycan ve Rusya Azeri Başbakan Yardımcısı Abbas Abbasov’a göre, liderler bu ziyarette en aşağı sekiz yeni anlaşma imzalamış olacaklar. Bu anlaşmaların büyük bölümü iki ülke arasındaki ekonomik, ticari ve enerji ilişkileri ve bunların artırılıp çeşitlendirilmesini kapsayacak. Mesela, Azeri petrolünün Bakü–Novorossisk hattından transit sevki ile ilgili hükümetlerarası mutabakatın vadesi uzatılacak, yeni mutabakatla vade bugünkü kısa vadeden çok daha uzun bir vadeye yayılacak ve transit sevk de yılda en aşağı beş milyon ton petrolü ihtiva edecek. Doğalgazda da bir başka mutabakat söz konusu ayrıca. İhtiyacı olan doğalgazın büyük bölümünü Rusya’dan alan Azerbaycan Rus Transnafta şirketi ile bu yıl başında sona eren doğalgaz mutabakatından sonra doğalgaz ihtiyacının büyük bölümünü, bu köşede kendisinden çok söz ettiğimiz, Itera şirketinden karşılamaya başlamış, bu arada Transnafta’dan az da olsa doğalgaz almaya devam etmiş ve iki şirkete 200 milyon dolar ödemişti. Şimdi anlaşılan Azerbaycan yeniden Transnafta’ya dönmek istiyor ve işte Aliyev de bu meseleyi bugün sonuçlandırmak istiyor.
Sonuçlandırılmak istenen bir başka önemli mesele de Rusya’nın Bakü’nün kuzeyinde bulunan çok önemli dinleme ve erken uyarı radar üssü Gebele’nin statüsü ve geleceği...
Gebele, Azeri toprakları üzerinde Sovyetler Birliği döneminde kurulan ve Birlik dağıldıktan sonra da Azerbaycan’ın izniyle faaliyetine bugüne kadar devam eden stratejik bir üs. Bu üssün stratejik önemi özellikle 11 Eylül saldırıları sonrasında bölgede ve Güney Asya’da meydana gelen yeni jeopolitik gelişmeler sonucunda görülmedik ölçüde arttı. Bu üs sayesinde Rusya hem yakın bölgesindeki ve hem de Hindistan–Pakistan eksenindeki muhtemel balistik füze denemelerini ve başka stratejik gelişmeleri izleyecek, dinleyecek. Üssün topladığı stratejik bilginin ikamesi de hemen hemen yok. Uydulardan yapılan izleme ve dinlemeler bile Gebele’nin önemini azaltmıyor. İşte bu sebeplerden dolayı Rusya Gebele’yi muhakkak muhafaza ve çalıştırmak istiyor.
Medyada çıkan bazı haberlerden tarafların Gebele konusundaki pürüzlerin çoğunu giderdikleri; ancak üssün kira bedeli konusunda henüz anlaşamadıkları ortaya çıkıyor. Kira konusunda Rusya’nın yılda iki milyon dolar teklif ettiği, Azeri tarafın ise vadesi henüz belli olmayan kiralamadan en az yüz milyon dolar almayı beklediği söyleniyor. Bunun dışında tarafların üssün statüsü konusunda anlaştıkları söyleniyor. Buna göre, üs Rusya’nın kontrolünde olacak, Azeri askeri personel üsse giremeyecek; ama Rusya üsten elde ettiği bilgileri Azeri tarafa verecek. Ayrıca, Rusya üssün destek hizmetlerinde Azerileri istihdam edecek. Herhalde, üssün kirası konusu Aliyev’in ziyaretinde çözülecek ve Gebele’nin statüsü de artık her yönüyle belli olacak.
Rus–Azeri ilişkileri Rusya’nın genel enerji politikasındaki son değişikliklerle Azerbaycan lehine seyretmeye başladı bana göre. Rusya enerji politikasında Azerbaycan’a daha çok önem ve yer vermeyi planlıyor. Azerbaycan da bundan siyasi ve başka bakımlardan mutlaka faydalanmak, ikili konjonktürü kendi lehine çevirmek istiyor.
Aliyev’in ziyareti bu konjonktür değişmesinin başlangıcı bana göre....
26.01.2002
Yazarımızın E-Postası:
f.ertan@zaman.com.tr
| 
Bölge Haberleri
