Ana Sayfa Haberler Ekonomi Dış Haberler Politika Kadın-Aile Kültür-Sanat Televizyon Spor Yazarlar Yorumlar
   Akademi Bilişim Çocuk Eğitim Otomobil Strateji Tüketici Masası Okur Hattı

 Bölge Haberleri


 Reklam
 Künye/İletişim
 English
 

Site editörüne her türlü eleştiri ve önerinizi iletebilirsiniz; m.sakin@zaman.com.tr

 
 Basın Özetleri
 Abonelik
 

HİLMİ YAVUZ



Nazım’ı, ‘Çoğul Okuma’lara Açma Zamanı Gelmedi mi?

Nazım Hikmet’in doğumunun 100. yıldönümü dolayısıyla Unesco’nun 2002 yılını ‘Nazım Hikmet Yılı’ ilan etmesi, bu büyük şairimizin poetikası ile ilgili yorumların ne kadar sıradan, sığ ve yavan olduğunu bir defa daha kanıtladı. Nazım Hikmet, komünist şair kimliğinin dayatıldığı bir bağlamda anıldı ve şiirlerinin bu bağlamın ötesinde de okunabilir olup olmadığına bakılmadı bile...

Oysa Nazım’ın şiiri, onun komünist bir şair olmasıyla zorunlu bir bağımlılık ilişkisi içinde değildir. Nazım komünist olabilir, –ve elbette öyledir. Hiç kimse, onun komünist olmadığını iddia etmiyor zaten. Ama bu, Nazım’ın şiirinin zorunlu olarak, sadece ve münhasıran Marksist teori bağlamında okunması gerektiği anlamına gelmez. Bütün büyük şairlerde olduğu gibi Nazım Hikmet’in şiiri, kendisini, deyiş yerindeyse ‘çoğul okumalar’a kapalı tutmayan bir şiirdir ve bu da, şiiri ile dünya görüşü arasındaki ilişkinin, zorunlu değil, olumsal (ya da, zorunsuz) bir ilişki olduğunu gösterir. Bir şiir ya da genelde bir yapıt, ancak propaganda amacıyla yazılmışsa, bir tek düzlemde okunabilir;– öyle okunması amaçlanmıştır çünkü... Yazan, o şiirden ya da yapıttan, bir tek anlamın çıkarılmasını, yapıtının ‘çoğul okumalar’a açık olmasını ister. Sadece bir düzlemde okunabilen şiir ise, manzumedir. Ve hiç şüphe yok, Nazım’ın şiiri, manzume değildir...

Oysa ne olmuştur? Nazım şiirinin yorumu, deyiş yerindeyse, ideolojik gözaltına alınmış; şiirinin Marksist bağlamın dışında okunması, neredeyse bir sapkınlık sayılmıştır. Gerekçe de hazırdır: Nazım komünisttir; dolayısıyla, ideolojisini şiirinden ayıramazsınız! Affınıza sığınarak söyleyeyim, bu budalaca gerekçe, Nazım şiirinin üzerinde inşa edilmiş olan zorbaca tahakkümün sözümona meşrulaştırılmasından öte bir anlam taşımamıştır. Reel sosyalizmin tekelci estetiği (böyle bir estetikten söz edilebilirse eğer!), Nazım’ın şiirinin ‘başka türlü’ okunmasına izin vermemiş; şiiri, ‘başka türlü’ de okunabilir olma imkanlarına sımsıkı kapalı tutulmuştur.

Reel sosyalizmin çöküşüyle birlikte, Nazım’ın şiirinin bu yoksullaştırıcı tahakkümden kurtulması gerekir. Kimsenin, Nazım’ın şiirinin, verili okuma biçimiyle, yani Marksizm bağlamında okunmasına itirazı yoktur. Böyle bir itiraz, budalaca olur çünkü. Dileyen, elbette, Nazım Hikmet’in şiirini işçi sınıfı ideolojisi açısından okumaya devam edebilir. Etmelidir de! Ama, Nazım’ın şiirini bu okumayla sınırlı kılan, o görünmez, ama kolayca hissedilir ideolojik hegemonyanın aşılması; şiirin üzerindeki bu mütehakkim okuma tekelinin kırılması gerekir. Bu ‘farklı’ okumalar, Nazım’ın Marksist bir şair olduğu gerçeğini örseleyemez;– örselemesi zaten söz konusu değildir. Tam tersine, Marksist bir şairin şiirinin, sadece o yorumla sınırlandırılamaz olan bir zenginliğe sahip olduğunun görülmesini mümkün kılar bu ‘farklı’ okumalar...

Niye mesela, birileri çıkıp, Nazım’ı Psikanalitik Kuram açısından, o bağlamda okumasın? Niye, Yapısalcı bir okumayla (mesela, Riffaterre yöntemi ile) Nazım’ın şiirlerinde Marksizme gönderme yapmayan matrisler de bulunmasın? Bunlar Nazım’ın şiirinin aynı zamanda Marksizm bağlamında okunmayacağı anlamına gelmez ki;– üstelik niye gelsin?

Nazım’ın şiirinin ‘büyük’ bir şiir olduğu, onun ‘farklı’ okumalara da açık olduğunun gösterilmesiyle anlaşılacaktır.

30.01.2002

Yazarımızın E-Postası: h.yavuz@zaman.com.tr


Yazıcıya uyarla      Arkadaşıma gönder


Önceki Yazıları

> (25.01.2002) - Gençlerin Osmanlı’ya bakışı

> (18.01.2002) - Modernleşme ve Bilim

> (16.01.2002) - Nazım’ın şiirinde devrimci olan, içerik değil, biçimdir (2)

> (11.01.2002) - ‘Failatün, failatün...’ (3)

> (09.01.2002) - Nazım’ın şiirinde devrimci olan, içerik değil, biçimdir (1)

> (02.01.2002) - Tanpınar ve Bergson (2)





Zaman'da Bugün
30 Ocak 2002


Zaman Spor

Yazarlar

Bütün yazılar



YAZARLAR

A. TURAN ALKAN

ABDULLAH AYMAZ

AHMED ŞAHİN

AHMET SELİM

ALİ BULAÇ

ALİ ÇOLAK

ALİ H. ASLAN

ALİ ÜNAL

CEM BEHAR

EKREM DUMANLI

ETYEN MAHÇUPYAN

FİKRET ERTAN

GÜNTAY ŞİMŞEK

HASAN ÜNAL

HEKİMOĞLU İSMAİL

HİLMİ YAVUZ

HÜSEYİN GÜLERCE

İBRAHİM KARAYEĞEN

İBRAHİM KIBRIZLI

İSKENDER PALA

KADİR DİKBAŞ

KERİM BALCI

M. ALİ YILDIRIMTÜRK

M. NEDİM HAZAR

MEHMED NİYAZİ

MELİH ARAT

MİRZA ÇETİNKAYA

MUSTAFA ARMAĞAN

MUSTAFA ÜNAL

NUH GÖNÜLTAŞ

ORHAN OKAY

REHBER ABİ

SELÇUK GÜLTAŞLI

SELİM IŞIKLAR

TAMER KORKMAZ

ZİYA PERVER



Ana Sayfa| Zaman'da Bugün| Haberler| Ekonomi| Dış Haberler| Politika| Kültür-Sanat| Kadın-Aile| Spor| Yazarlar| Yorumlar

Copyright© 1995-2001 Feza Gazetecilik A.Ş. / Çobançeşme Mh. Kalender Sk. No: 21 34530 Yenibosna / İstanbul
Tel:+90 (212) 454 1 454 (pbx)  Fax: +90 (212) 652 24 23  e-posta: okurhatti@zaman.com.tr
Bu site Zaman Gazetesi Bilgi İşlem ve Internet Servisi tarafından hazırlanmaktadır.