İki somut yönetim modeli
Bu topraklarda devletle toplum arasında her zaman mesafe vardı; ancak klasik Osmanlı dönemi, devletin katı otoriter nüfuzunu, toplumun anlam dünyası olan ataerkilliğin içinde eritmesini bilmişti. İmparatorluğun bunca başarısızlığa rağmen böylesine uzun yaşamasının sırrı da belki buradaydı: Devlet toplumun ideolojisini paylaşarak ve taşıyarak kendisini meşru kıldığı oranda, başarısızlığın bedeli de gecikti. Bu tespiti genelleştirirsek, Osmanlı’nın orijinal bir buluş geliştirmektense, yönetim ilminin gereğini yerine getirdiğini söyleyebiliriz. Çünkü uzun vadeli her devlet yapılanmasının asgari koşulu, devletin topluma yabancılaşmaması, onun bakış açısından ve duyarlılıklarından uzaklaşmamasıdır.
Teslim etmek gerekir ki Osmanlı’nın işi Türkiye Cumhuriyeti’nden daha kolaydı. Gerçi cemaatler arası dengeler, iç hiyerarşiler ve bunların devletle mesafesinin ayarlanması maharet gerektirmekteydi; ama unutmamak lazım ki bütün bu cemaatlerin anlam dünyası sonuçta birbirinin aynıydı. Din ve mezhep farklılıkları değişik adetler ve ritüeller yaratsa da, örneğin temel etik normlar veya siyasetin algılanma biçimi ortak bir paydaya oturmaktaydı. Bugün ise işler daha zor: Dünya zihniyetsel bir kırılma yaşarken, devletin doğal tavrı haline gelmiş olan otoriterliğin meşruiyeti bitiyor. Diğer bir deyişle bugün otoriter bir yönetim anlayışının toplum nezdinde meşru olma şansı kalmamış durumda.
Türkiye’de devletin yeniden dini merkez alan bir ataerkilliğe yönelmesi ise hayal. Diğer taraftan liberalizmin modernist yorumu içinde kalındığında günümüzün sorunlarıyla başa çıkmak bir yana, sürekli yeni sorun üretildiği de gözüküyor. Bu durumda ‘akıllı’ bir yönetim için ana trendin demokratlık olduğunu ileri sürmek zor değil. Nitekim mikro ölçekte Türkiye’deki birçok kamu kuruluşu ve belediye bu yönde çaba harcamakta. Son bir örnek Trabzon Emniyet Müdürlüğü’nden: ‘trabzonemniyet.gov.tr’ adlı web sitesi bir yandan vatandaşın hırsızlık ve benzeri durumlarda veya pasaport alırken gereksindiği bilgileri verirken, aynı zamanda da insan hakları ihlallerine karşı bir bilinç oluşturmaya çalışıyor. Daha ilginci site sanal bir karakol işlevi görmekte; yani artık karakola gitmeniz gerekmiyor, şikayetinizi yapıyorsunuz ve polis sizin uyarınıza göre anında harekete geçiyor. Bu sadece bir verimlilik projesi değil; vatandaş açısından bir katılım ve sahiplenme projesi.
Ne var ki demokrat açılımların etki alanı devletin tepesine doğru yükseldiğimizde büyük ölçüde azalıyor ve mesele ‘demokrat açılımların içerdiği potansiyel tehlike karşısında otoriter olmadan nasıl tedbir alırız?’ mantığına hapsoluyor. Bu açıdan 159 ve 312 konusunda yaşananlar hiç şaşırtıcı değil. Devletin yönetim zihniyeti açısından bire bir temsil gücü olan askerin tasarrufları da ne yazık ki aynı ‘vizyonun’ parçası: Kriz yönetimi önplana çıkarılıyor; Milli Müdafaa Mükellefiyeti Tüzüğü’ndeki değişiklikle ordunun özel kuruluşların araçlarına el koyma imkanı genişliyor; vatandaşı ‘bilgilendirmek ve bilinçlendirmek’ üzere askeri bir Tv kuruluyor... Sanki kaçınılmaz bir gerilime hazırlanıyoruz. Mikro ölçekte kamusal hayata katılmayı öğrenirken, devletin makro bakışının topluma zımnen atfettiği nitelikler nedeniyle, tehlike üretme potansiyeline sahip bilinçsiz bir güruh olarak algılanmayı da sürdürüyoruz...
14.02.2002
Yazarımızın E-Postası:
e.mahcupyan@zaman.com.tr
| 
Bölge Haberleri
