Ege Otomotiv Sanayii AŞ (EOS)’nin 1975 yılında kuracağını vaat ettiği otomobil fabrikası, 27 yıldır kurulamadı. 1975–1992 yılları arasında yurtiçi ve dışındaki binlerce vatandaştan, “Otomobil alacağınıza, kuracağımız otomobil fabrikasına ortak olun.” diyerek para toplayan EOS’nin, aradan geçen sürede vaat ettiği fabrikayı kurmadığı gibi ortaklara da yıllara göre 200 bin ile 1,5 milyon lira arasında cüzi kârlar dağıttığı ortaya çıktı.
25 Kasım 1975 tarihinde, 37405/K–803 sicil numarası ile İzmir’de kurulan EOS’nin, bugün itibarıyla 23 milyar 740 milyon Türk Lirası ödenmiş sermayesi bulunuyor. Şirketin 4 milyon 748 bin olan hisse adedinin önemli bir kısmı, kuruluşundan beri yönetiminde yer alan kişilere ait. Şirketin kuruluşundan beri yönetim kurulu başkanlığı görevini yürüten A. Besim Uyal’ın elinde A grubu 292.201, genel koordinatör Oktay Ünal’da A grubu 31.579 adet hisse bulunuyor. Uyal, şirket ortaklarının yüzde 45’inin de vekili konumunda. Şirket kayıtlarında, ortaklardan toplanan para 600 milyon lira olarak görünürken EOS ve bağlı şirketlerin mal varlığı ise 27 milyon 655 bin 632 dolar.
Otomobil, otobüs, kamyon, akü ve jant üretmek için Ahmet Besim Uyal ve 11 arkadaşının kurduğu EOS, yıllardır aynı kişiler tarafından yönetiliyor. Kurucu ortaklarından Uyal, şirketin kuruluşundan beri yönetim kurulu başkanlığı görevini üstlenirken, yine kurucu ortaklardan Ünal, genel koordinatörlük görevini yürütüyor. Şirketin denetim kurulunda, yıllardır ortak olmamasına rağmen Aynur Sabancı görev alıyor. Sabancı, şirketin ilk yıllarında muhasebe müdürlüğü görevini de yürütmüş.
EOS'nin bugün kayıtlı 2617 ortağı bulunuyor. Hisselerin çoğunu elinde bulundurduğu için her yıl yapılan genel kurullarda istediği kişileri seçtiriyor. 1975 yılında, Avrupa ülkelerindeki gurbetçilerden milyonlarca lira toplayan EOS yetkilileri, ortaklara ilk kâr payını 1992 yılında dağıttı. Bugün EOS’nin Aküsantaş AŞ, Yapısantaş AŞ, Ortel AŞ, Batı San. ve Tic. Org. AŞ ve Oysan AŞ gibi kâğıt üzerinde şirketleri bulunuyor. EOS, otomotiv fabrikası kurmak için ilk yıllarında Torbalı’da aldığı geniş arazileri, daha sonra Opel, Philip MorrisSA ve Camel’a sattı. Ortaklara 1996 yılında, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)’na kota olacaklarına dair söz veren EOS yetkilileri, bu konuda bir girişimde bulunmadı.
1975’ten 1992 yılına kadar vatandaşlardan para toplayan EOS, ortaklara çok cüzi miktarlarda kâr payı dağıtmış. Fransa’dan 1978 1988 yıllarında toplam 6258,057 mark vererek EOS’ye ortak olan Mehmet Özyurt’a, şirketin ilk kâr payı dağıtımına başlandığı 1992’den 1999 yılına kadar toplam 14 milyon 998 bin 720 Türk Lirası ödendi. Şirket kayıtlarında, 1981 yılında 250 bin lira (4284,049 mark) ile ortak olan Oğuz Özenç’e, bugüne kadar 13 milyon 154 bin 533 lira, 3849,032 mark ile ortak olan Hasan Hüseyin Çalmaz’a ise toplam 33 milyon 97 bin 574 lira kâr payı dağıtıldı. EOS, şimdi de ortakların elindeki hisseleri, yan kuruluşu Yapısantaş üzerinden çok ucuz fiyata devralıyor. EOS’ye 1981 yılında ortak olan Oğuz Özenç, dolandırıldıklarını belirterek şunları söyledi: “1975 yılında Almanya’da çalışırken bize geldiler. Ellerinde çeşitli haritalar vardı. ‘Türkiye’de otomotiv fabrikası kuracağız. Avusturya, Kanada ve ABD’den ortaklarımız var. Gelin siz de ortak olun. Türkiye’ye döndüğünüzde de çocuklarınız bu fabrikada çalışır.’ diyerek para topladılar. Ben 1975 yılında, 250 bin lira ile ortak oldum. O dönemde, 12 bin mark yapıyordu; ama şirket kayıtlarında, 1981 yılında ortak olmuş görünüyorum. Oysa 1975 yılında ortak oldum ve daha sonra beş altı arkadaşımı da ortak ettim. Aradan geçen sürede, hiçbir iş yapmadılar. Resmen dolandırıcı çıktılar. 1975 yılında ödediğim 12 bin marka karşılık aldığım hisse senetlerini, geçen yıl 1 milyar liraya, şirketin yan kuruluşu olan Yapısantaş’a devredebileceğimi söylediler. Ben de daha fazla uğraşamayacağımı düşünerek devrettim.”
EOS’nin, en az 6000 kişiyi mağdur ettiğini belirten Özenç, Almanya’dan dönüş yaptıktan sonra şirkette bir yıl murakıplık yaptığını ifade ederek, “Yıllarca bizi kandırdılar. Her genel kurula farklı bir proje getirip onu yaptıklarını söylediler; ama yapmadılar. Mercedes’e ortak olacaklardı, jant fabrikası, akü fabrikası kuracaklardı; hiçbir şey yapmadılar. Şirketi, devamlı aynı kişiler yönetti. Hiçbir mal varlığı olmayan yönetim kurulu başkanı A. Besim Uyal’ın, şimdi Urla’da trilyon değerinde çiftliği var.” dedi.
EOS’ye 1975 yılında 150 bin lira ile ortak olan ve elinde şirketin 25 Kasım 1975 tarihli hisse senetleri bulunan İsmail Acar da diğer ortaklar gibi dolandırıldıklarını iddia ediyor. Acar, “EOS’ye ortak olduğum dönemde, Torbalı’da arazinin dönümü 500 ile 1000 lira arasındaydı. O dönemde 150 bin liraya, en az 150 dönüm arazi alabilirdim; ama çocuklarımın fabrikada çalışacağını söylediler. Onun için ortak oldum. Torbalı’da şimdi 150 dönüm tarla, 150–200 milyar lira ediyor. Bana gönderdikleri yazıda, istediğim takdirde hisselerimi, 1 milyar liraya Yapısantaş’a devredebileceğimi söylüyorlar. ‘Elinizdeki hisseleri vermezseniz, oy kullanamazsınız.’ diyorlar. Hisseleri şirkete vermediğim için bugüne kadar hiç oy kullanmadım. Hisseleri verirsek nasıl oy kullanacağız, anlamış değilim.” diye konuştu.
Almanya’da bulunan oğlu Adnan Çevikkol adına EOS’ye ortak olduğunu belirten Hasan Çevikkol, 1000 mark bozdurarak ortak olduğunu ve bugüne kadar herhangi bir pay almadığını iddia etti. Çevikkol, ellerindeki hisselerin de hiçbir değerinin kalmadığını kaydetti.
Uyal, yönetim kurulunun devamlı aynı kişilerden oluştuğu iddialarını, “Başkaları aday olmadığı için hep aynı kişiler seçiliyor; ama ben, ölene kadar bu şirketin yönetim kurulu başkanı olarak kalacağım. Çünkü ortakların yüzde 45’inin vekili benim. Ben yaşadığım müddetçe, bu şirketi kimse kapamaz.” diye cevaplıyor.
EOS’ye yıllarını verdiğini kaydeden Uyal, mal varlığı ile ilgili spekülasyonlara, “1981 yılında ölen babamdan miras kaldı. Biz şirketten para almayız. Sadece yönetim kurulu üyelerine, toplantı başına 150 milyon lira ödenir. Yılda en fazla 12 toplantı yapma şartı vardır.” dedi.
EOS’den 1980 yılında ayrılarak kendi muhasebe bürosunu kurduğunu açıklayan Sabancı, şunları söyledi: “EOS’nin denetim kurulunda kaç yıldır görev aldığımı hatırlamıyorum; ama çok yıllar oldu. Şirketin ortağı değilim. Beni, her genel kurulda aday gösteriyorlar ve seçiliyorum. Şirketin kaç ortağı olduğunu bilmiyorum. Besim Bey de bilmez; çünkü sürekli değişiyor. Şirketin kayıtlarını her yıl düzenli olarak inceler, ilgili kuruluşlara göndeririz.”
|
Bölge Haberleri
