Türkiye, Washington’dan flu görünüyor
‘Türkiye gerçekten çok enteresan. Her şeyin tıkanmış gibi göründüğü bir anda bir de bakıyorsunuz sanki sihirli bir değnek deymişçesine o tıkanıklıklar aşılıvermiş.’
Bu sözleri, Avrupa Birliği uyum yasalarının Meclis’ten jet hızıyla geçmesi vesilesiyle Türkiye üzerine çalışmalar yapan Amerikalı dostlarımdan biri söyledi.
Washington’ı ziyaret eden Genel Yayın Müdürümüz Ekrem Dumanlı ile haftanın son üç günü ziyaret edip karşılıklı görüş alışverişinde bulunduğumuz düşünce kuruluşlarındaki dostların üzerinde hemfikir olduğu tek bir şey varsa o da şu: Türkiye son derece kompleks ve üzerine zor tahmin yürütülebilen bir ülke...
Think–tank’lerde yaptığımız ufuk turunun amacı özellikle son siyasi hadiseler muvacehesinde, burnumuzun ucunu biraz görebilmek için müşterek beyin fırtınası yapmaktı. Ama tarafların hiçbiri umduğunu bulamadı. Yani Türkiye’nin kısa vadede nereye gittiğini kestirme hususunda araştırmacılık da gazetecilik de havlu attı!..
Neredeyse rejim bunalımına dahi yol açacakmış gibi görülen AB’nin bazı siyasal reform beklentilerinin Meclis’ten bu denli çabuk ve kolay geçmesi, şaşkınlıkla karışık bir sevinç uyandırdı buralarda. Müsaade ederseniz, bu yazıda AB dahil birçok konuda Washington’daki düşünce çevrelerinin Türkiye gündemini sizlere aktarmak istiyorum.
Gördüğümüz kadarıyla Washington’da uzmanların ve gözlemcilerin cevap aradığı üç temel soru şunlar:
–Erken seçimlerden çıkacak tablo iç ve dış siyaset ile özellikle ekonomiye nasıl tesir edecek?
–Irak’ı vurma planları kesinleşirse, Türkiye ABD’yle ne oranda işbirliği yapacak?
–Türkiye’nin AB üyelik sürecinde, özellikle Kıbrıs denkleminde, ne gibi gelişmeler olacak?
Erken seçimlerle ilgili en büyük kaygılardan biri, muhtemel bir AK Parti zaferinin Türkiye’nin istikrarı için doğurabileceği riskler. ABD mecbur kalırsa pragmatik davranıp, aşkından ölmediği AK Partili bir hükümetle işini yürütse dahi, ordunun buna kolay kolay izin vermeyeceği düşüncesi hakim.
Sahnedeki liderlerin çoğundan ümit kesilmiş olmakla birlikte siyasal bölünmüşlüğü giderecek hem sağdaki hem soldaki birleşme senaryolarına genelde sıcak bakılıyor. Amerikalıların beğendiği liderlerin başında Kemal Derviş ve İsmail Cem geliyor. Fakat Yeni Türkiye’nin mevcut tanımsal çerçevesiyle başarılı olabileceği hususunda kuşkular var. Solun diğer yükselen yıldızı Deniz Baykal ise Washington’da pek tanınmıyor. Mesut Yılmaz ve Tansu Çiller, kerhen kabullenilebilecek liderler kategorisinde. Amerikalıların kendilerine en uzak bulduğu siyasi çizgi ise MHP.
Kurulacak yeni hükümetin ekonomik reformları aksatmaması ve Irak’a muhtemel bir Amerikan saldırısında Washington’la uyumlu çalışması hususunda öncelikli bir hassasiyet var.
Irak konusunda Türkiye-ABD işbirliği meselesine gelince; Türkiye’nin Irak harekatına destek karşılığında Amerika’ya sunduğu talep listesinde özellikle bazı askeri borçlarının silinmesi ve Kerkük Türklerinin statüsüyle ilgili kısımların gerçekleşmesine düşük ihtimal veriliyor. Hatta verilen yüklü liste hükümete yakın bazı çevrelerde ‘bu nasıl dostluk ve müttefiklik?’ şeklinde karşılanmış. Türkiye’nin muhtemel bir savaşta Kuzey Irak’a kalıcı olarak girmesi senaryolarına soğuk bakılıyor. Bunun İran’a da aynı hakkı vereceği endişesi hakim. Son tahlilde ise, Türkiye’nin Amerika’ya gerekli desteği büyük oranda vereceği yönündeki iyimserlik devam ediyor.
Washington’da Türkiye’nin Avrupa Birliği istikametinde yürümeye devam etmesinin gereği konusunda bir konsensüs var. Richard Perle gibilerin ‘AB’ye girmeseniz de olur. Onun yerine ABD ve İsrail’le ilişkileri daha da geliştirmek sizin için daha iyi’ tipindeki görüşü münferit kalıyor. AB’nin Türkiye’yi neticede kabulleneceği konusunda pek iyimser olunmamakla birlikte, tam üyelik yolunda Avrupa standartlarına adaptasyonun Türkiye’ye her halükarda yararlı olacağı düşünülüyor. AB, Türkiye’nin üyeliğine stratejik bakmamakla eleştiriliyor.
Üzerinde en çok kaygı duyulan konulardan biri de, Kıbrıs Rum Kesimi’nin bu yıl sonunda Avrupa Birliği’ne katılmasının kesinleşmesi durumunda ortaya çıkabilecek bir kriz. Kıbrıs müzakerelerinden mevcut şartlarda bir netice alınabileceğine pek ihtimal verilmiyor.
Türk tarafında işi yokuşa sürenlerin başında Denktaş görülüyor. Kıbrıs sorununun, Türk-Rum-Yunan ve Türk-AB arasında istenmeyen ciddi bir gerginlik çıkarma ihtimalinden endişe ediliyor. Ancak Washington’daki birçok Türkiye uzmanı, meselenin henüz ABD hükümetinin ‘yakın radar’ alanına girmediği kanaatinde.
Bütün bu anlatılanlardan Washington’ın işi gücü bırakıp Türkiye’yi konuştuğunu sanmayın. Türkiye, Amerikan yönetiminin üst kademelerinin birinci derecede gündeminde değil.
Biz size ‘Washington’daki küçük Türkiye’den, yani Türkiye’yi yakından takip eden bir grup uzmandan tuttuğumuz nabızları aktarmaya çalıştık. Resmin tamamını ortaya koymuş olduğumuz iddiasında değiliz, ama umarız ‘flu’ da olsa buralardan Türkiye’nin zaten kendisi de ‘flu’ olan manzarasının nasıl göründüğüne dair bir fikir vermişizdir.
04.08.2002
Yazarımızın E-Postası:
a.aslan@zaman.com.tr
| 
Bölge Haberleri
