Hazar, son yılların en büyük tatbikatına sahne oluyor. Tatbikatla Rusya'nın, Hazar Denizi'nin statüsünü bir an önce halletmek için Türkmenistan ve İran'a gözdağı vermeyi amaçladığı iddia edili-yor. Savunma Bakanı İvanov, tatbikatın Rusya'nın çıkarlarını korumayı amaçladığını söyledi.
Rusya, Hazar Denizi’nde son yılların en büyük askeri tatbikatını başlattı. Tatbikata Rusya’nın Hazar Filosu’na bağlı 10 bin asker, 60 savaş gemisi ve 30 savaş uçağı ile helikopter katılıyor. Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, tatbikatın amacının Rusya’nın çıkarlarının korunması olduğunu söyledi.
14 Ağustos’a kadar devam edecek tatbikata, Azerbaycan ve Kazakistan da birkaç gemi gönderecek. Türkmenistan’ın dahil olmayacağı tatbikatta İran gözlemci olarak yer alacak. Rusya tarafından yapılan resmi açıklamada tatbikatın amacı, ‘terörizm tehdidinin küresel düzeyde yükseldiği şartlarda ülkenin silahlı güçlerinin ulusal çıkarları korumaya yönelik hazırlığının kontrol edilmesi’ olarak açıklandı.
Tatbikat için Rusya’nın Hazar Filosu’nun ana üssünün bulunduğu Astrahan kentine giden Savunma Bakanı Sergey İvanov da, burada yaptığı açıklamada tatbikatın, ‘tehditlere karşı Rusya’nın çıkarlarının korunması’ amacını taşıdığını söyledi. İvanov, tatbikatların, Rus silahlı kuvvetler yapısının bütününü’ kapsadığını da belirtti. Tatbikatla özellikle Hazar’ın paylaşımı sorununun çözümünün hızlandırılmasının ve bölge ülkelerine yönelik bir güç gösterisinin amaçlandığı öne sürülüyor. Geçtiğimiz nisan ayında yapılan Hazar Zirvesi’nde, kıyıdaş ülkelerin Hazar’ın paylaşılması konusunda anlaşamamaları üzerine Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, tatbikatın başlatılması emrini vermişti.
Rus resmi haber ajansı RIA–Novosti ise geçtiğimiz pazartesi günü yayınladığı haberinde tatbikatın Çar Deli Petro’nun İran’a karşı başlattığı deniz seferlerinin 280. yıldönümüne denk getirildiğini iddia etti.
Çek Cumhuriyeti’nin başkenti Prag’da yayın yapan Amerikan Özgürlük Radyosu’na (Radio Liberty) göre de İran’da endişelere sebep olan tatbikatın hazırlık safhasında Deli Petro’nun bölgeyi işgal ettiği Ağustos 1722’nin yıldönümüne denk getirilmeye çalışıldığına dair hiçbir bilgi verilmediğini duyurdu.
Tatbikatla Deli Petro da anılıyor
İran’daki Safevi hanedanının yavaş yavaş tarih sahnesinden çekilmeye başlaması üzerine Çar Deli Petro, İran’ın Türklerin kontrolüne geçmemesi için bölgeye yığınak yapmış, Hazar’ın batı ve güney sahillerini ele geçirmişti.
Özellikle İran, Rusya’nın Hazar’daki askeri varlığından büyük bir endişe duyuyor. Rusya’nın tatbikata Kazakistan ve Azerbaycan’ı davet etmesine rağmen, İran’a tatbikatta yer vermemesi de Tahran’ın endişelerini artırıyor.
RIA–Novosti, 1 Ağustos’ta yayınladığı bir haberde, İran’ın 4 gemiyle tatbikatta yer alma isteğinin Rusya tarafından kabul edilmediğini duyurmuştu. RIA–Novosti’nin haberine göre İran’ın kabul edilmemesinin gerekçesinin de 1924 yılında SSCB ve İran arasında yapılan anlaşma olduğu ifade edildi.
İran’dan ise Rusya ile ilişkileri gerginleştirmemek için tatbikata yönelik sert eleştiriler gelmedi. Sadece İran eski Dışişleri bakanlarından Ali Ekber Velayeti, Tahran Times’a verdiği demeçte, Rusya’nın Hazar’da gövde gösterisi yaptığını öne sürdü. Fakat Velayeti, Rusya’nın mesajının İran’a değil, NATO’ya olduğunu, Moskova’nın bu şekilde Hazar’ın kendi güvenlik bölgesi olduğu mesajını verdiğini söyledi.
Hazar’ın kıyıdaş ülkeler arasında eşit şekilde paylaşılmasını isteyen İran, Rusya ile nükleer santraller kurma konusunda geçtiğimiz günlerde anlaşma yapmış, iki ülke arasındaki anlaşma ABD’nin sert tepkisini çekmişti. İran’ın, ABD baskılarından Rusya’nın geri adım atarak nükleer işbirliği anlaşmasını iptal etmesinden çekindiği için özellikle Hazar’daki tatbikata sert bir tepki göstermediği ifade ediliyor.
Hazar’ın paylaşımı konusunda Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan, kaynakların kıyı uzunluğuna göre paylaşılmasını isterken, İran ve Türkmenistan Hazar’ın beş eşit payla paylaşılması tezini destekliyor. 13 Mayıs’ta Rusya ve Kazakistan, Hazar’ın kendi paylarında kalan kısmı konusunda bir anlaşmaya imza atmış, bazı petrol sahalarının ortak işletilmesini kararlaştırmışlardı. Rusya ve Azerbaycan’ın da bu yönde bir anlaşmaya varmak üzere oldukları belirtiliyor.
Uzmanlar 11 Eylül'den sonra Rusya’nın ABD’nin izlediği bir politikanın benzerini Kafkaslar ve Hazar’da yürürlüğe koyduğunu, özellikle petrol havzalarının ve rotalarının kontrolünü ele geçirmeye çalıştığını vurguluyor.
Rusya donanmasını güçlendiriyor
Son beş yılda Rusya’nın Hazar Denizi’ndeki varlığını iyice arttırdığı belirtiliyor. Filosunu sürekli yenileyen Rusya, Kaspiisk limanında büyük bir askeri üs inşa etti. Rusya’nın donanmaya önümüzdeki yıllarda yeni savaş gemileri katacağı belirtiliyor.
İran da Hazar’daki askeri varlığını hızla güçlendiriyor. İran’ın Hazar’da hızlı intikal gücü oluşturduğu ileri sürülüyor. İran’ın burada yaklaşık 60 savaş gemisi bulunuyor. Kazakistan’ın Hazar’daki askeri gücü 3 bin kişi ve 10 devriye botu ile 3 helikopterden oluşurken, Türkmenistan da geçtiğimiz aylarda Ukrayna’dan 20 hızlı bot satın aldı.
| 
Bölge Haberleri
