|
Amerika Orta Asya’da kalıcı...
11 Eylül sonrası Afganistan’a askeri müdahalede bulunan Amerika bunu yaparken askeri zorunluluk gereği bazı Orta Asya ülkeleriyle ilk defa birtakım yeni, özel askeri ilişkiler tesis etmiş, bu ülkelerde asker konuşlandırmıştı.
Amerika’nın bazı Orta Asya ülkelerine dönük bu yeni askeri tavrı kafalarda ‘Amerika Orta Asya’ya askeri olarak yerleşiyor mu, bu ülkelerdeki Amerikan askeri varlığı geçici mi, yoksa kalıcı mı olacak, Amerika’nın bu yeni tavrı bölgesel bakımdan ne anlama geliyor?’ gibi gerçekten önemli soruların sorulmasına, bazı bölge güçlerinde derin endişe ve şüphelerin ortaya çıkmasına yol açmıştı.
Bu endişeler bugün de büyük ölçüde devam ediyor. Ne var ki, sorular bölgeden sorumlu Amerikalı Komutan Orgeneral Tommy Franks’ın geçen hafta bölge ülkelerine yaptığı çok önemli ve anlamlı ziyaret ile büyük ölçüde cevaplarını da bulmaya başladı doğrusu.
Franks’ın bölgeye yaptığı son ziyaret 21 Ağustos günü başladı ve 27 Ağustos günü sona erdi. 21 Ağustos günü Kazakistan’ın başkenti Astana’ya gelen Franks, önce Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev ve Savunma Bakanı Korgeneral Muhtar Altunbayev ile, daha sonra diğer önemli Kazak yetkililerle çok önemli görüşmeler yaptı. Kapsamı oldukça geniş tutulduğu anlaşılan bu görüşmelerde taraflar Kazakistan’ın batı askeri bölgesinin altyapısının güçlendirilmesinden Kazakistan’ın seyyar askeri birliklerinin geliştirilmesine, Kazakistan’ın Amerikan silahları satın alma imkanlarından Kazak subay adaylarının Amerika’da eğitim görmelerine kadar birçok önemli konuyu ele aldılar. Yeri gelmişken Rusya’nın da Kazakistan’a uygun şart ve fiyatlarda silah satmaya ve Kazak subay adaylarının eğitimine talip olduğunu burada belirteyim. Haberlere göre, Rusya 2002 yılında başlamak üzere 400 kadar Kazak subay adayının Rus askeri akademilerinde bedava eğitim ve öğrenim görmelerini Astana’ya teklif etmiş de bulunuyor.
Astana’dan sonra Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’e 22 Ağustos günü gelen Franks burada da Kırgız liderlerle önemli görüşmeler yaptı. Amerika’nın terörizme karşı yürüttüğü mücadele ‘37. cephe ülkesi’ olarak gördüğü Kırgızistan’a övgüler yağdırmayı da ihmal etmedi. Kırgızistan malum, ülkesinde halen çok sayıda Amerikan askeri bulunduran bir ülke; Manas Havaalanı yakınlarındaki bir büyük askeri üste binlerce Amerikan askeri var.
Frank’ın Bişkek’ten sonraki durağı Orta Asya’nın nüfus bakımından en büyük ülkesi olan Özbekistan’ın başkenti Taşkent oldu ve burada Özbekistan Devlet Başkanı İslam Kerimov, Savunma Bakanı Kadir Gulomov ve diğer Özbek yetkilerle terörizmle, uyuşturucu ile mücadele, radikal akımlar gibi konuları görüştü. İşte burada, Özbek başkentinde Franks, Afgan operasyonundan bu yana cevabı aranan ‘Amerikan askeri varlığı Orta Asya’da kalıcı mı, geçici mi?’ sorusunun cevabını bir ölçüde verdi de...
Amerikalı general burada ‘Gelecekte Amerikan silahlı kuvvetleri ile Orta Asya’daki silahlı kuvvetler arasındaki ilişkilerin büyüyeceğini göreceğimizi bekliyorum, umuyorum.’ şeklinde bir cümle sarf etti. Bölgedeki Amerikan askeri varlığının geleceği konusundaki bu önemli bilgihaber aynı günlerde Taşkent’i ziyaret etmekte olan 11 kişilik bir Amerikan Kongre heyetinin başkanı Cumhuriyetçi Peter Hoekstra’nın şu sözleriyle de daha da güçlendi, geçerlilik kazandı: ‘... Amerika Orta Asya’da kalacaktır. Biz Afganistan’ı yeniden inşa etmeye kararlıyız. Biz Özbekistan’da sürekli ekonomik ve siyasi reform için de kararlıyız.’
Taşkent’ten sonra Kabil’e de uğrayan ve sonra Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’ye geçen Franks burada Tacik Devlet Başkanı İmamali Rahmanov ile Afganistan’daki durumu görüştü. Rahmanov, Franks’a Afganistan’daki milletlerarası destek gücü İSAF’ın Kabil dışında da görevlendirilmesi teklifini yaptı. Amerika ile askeri ilişkileri bugün en zayıf olan Tacikistan, Amerikan askerlerinin Milletlerarası Ceza Mahkemesi’nden muaf tutulması konusunda yazılı taahhütte bulunan dünyadaki 4. ülke, Orta Asya’daki 1. ülke. Bunu da burada belirtmiş olalım.
Ziyaretinin son durağında Türkmenistan’ın başkenti Aşgabat’ta Devlet Başkanı Türkmenbaşı ve diğer yetkililerle görüşen Franks böylece önemli bir ziyareti tamamlamış ve çoktandır aranan soruların cevabını vermiş oldu: Amerika, Orta Asya’da kalıyor ve ilişkilerini gittikçe geliştiriyor.
31.08.2002
| 
