|
11 Eylül’ün ağır faturası
11 Eylül’ün Amerikan ekonomisine verdiği zarar herkesin de tahmin edeceği gibi çok büyük, çok boyutlu; ama bunun hesabı yapılmıyor da değil. Nitekim, bu konuda bugüne kadar yapılan birkaç kapsamlı araştırmadan söz etmek mümkün.
Bunlardan sadece ikisinden benim haberim var. Birincisini California– Santa Monica’da faaliyette bulunan Milken Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü yapmış bulunuyor. Bu enstitü bu yılın başlarında açıkladığı raporunda öncelikle 11 Eylül’ün Amerika’da istihdama verdiği zararı ele almış. Amerika çapında 315 şehirde yapılan araştırma sonucuna göre, bu yılın sonunda kadar 11 Eylül, Amerika’da 1,8 milyon işin kaybolmasına yol açmış olacak ve bu iş kaybı lokantacılıktan mali hizmetlere, havacılıktan diğer hizmet sektörlerine kadar dalga dalga yayılacak.
Araştırma raporu, ocak itibarıyla 248 bin kişinin işinden olduğunu söylüyor ve New York’un 150 bin, Los Angeles’ın 69 bin ve Chicago’nun da 68 bin ek iş kaybı yaşayacağına işaret ediyor önümüzdeki dönemde. ‘11 Eylül’ün sonuçları fertler ve bazı özel mahaller bakımından muazzam olmuştur. Özellikle istihdamın uğradığı zarar çok büyüktür.’ diyen rapor, sonucunda yine de iyimser bir mesaj vererek New York dışında zarara uğrayan diğer şehirlerin önümüzdeki yıldan itibaren toparlanmaya başlayacağını da vurguluyor.
11 Eylül’ün ekonomik faturasını daha çok mali yönden ele alan ve yine bu yılın başlarında yaptığı tahminleri medyaya sızan ikinci bir önemli araştırma raporuna göre, saldırıların Amerikan ekonomisine faturası 639,3 milyar dolar civarında. Yine bu rapora göre, 2 milyon kişi de işini kaybetmiş bulunuyor saldırılar sebebiyle. ‘11 Eylül terörist saldırılarının Amerika’ya verdiği zararın derecesi görülmemiş derece ve boyuttadır. Zarar, Amerika tarihinin en büyük felaketi olan 1992 Andrew Kasırgası’nın verdiği zararın en az iki misli kadarıdır.’ diyen bu rapor, Wall Street’in uğradığı zararın da çok büyük olduğuna işaret ediyor ayrıca...
Verdiğim bu boyutlarından başka 11 Eylül’ün kolay kolay çıkarılamayacak faturasının başka boyutları da var tabii. Mesela sigorta şirketlerinin kayıpları. Geçen kasım ayı başı itibarıyla, yıkılan Dünya Ticaret Merkezi ile ilgili olarak sigorta şirketlerine yapılan tazminat başvurularının toplamı 8,4 milyar dolardı. Sigorta sektörü kendilerine yapılacak tazminat başvurularının sonunda 40–50 milyar doları bulacağını şimdiden söylüyor.
Saldırılar dolayısıyla başlatılan yeni güvenlik yatırımları, Afgan Savaşı’nın masrafları da elbette 11 Eylül’ün Amerika’ya açtığı zararlar hanesinde yer alıyor. Bu ikisinin Amerikan hazinesine bu yılki maliyeti en az 30 milyar doları bulacak.
Yaklaşık 4 ay önce 11 Eylül’ün faturasını bu köşede aşağı yukarı böyle anlatmıştım. Meş’um günün yıldönümünün yaklaşıyor olması sebebiyle bu faturayı bir kere hatırlatmayı uygun buldum. Bu faturaya yeni ilave edilecekler arasında Amerikan havacılık sanayiinde son 6 ayda ortaya çıkan 237 bin kişilik istihdam kaybı ve bu kaybın giderilmesi için Amerikan Kongresi’nin bu sanayiye yaptığı 15 milyar dolarlık acil mali yardım da var. Ayrıca, 11 Eylül kurbanlarından 500 kişinin aile ve yakınlarının Ladin aile şirketi ve Suud prensleri aleyhine toplam 1 triyon doları bulan tazminat davaları açtıklarını da belirtmiş olayım burada.
11 Eylül’ün Amerika’ya çıkan ve çıkmakta olan faturası hem mali, hem istihdam ve elbette hem de beşeri bakımdan muazzam çap ve boyutta...
11 Eylül’ün Amerika dışındaki yerlere ve Amerikalılardan başka kişilere verdiği zararı ise anlatmak çok zor. Afgan Savaşı’nda ölen binlerce sivilden dünyanın orasında burasında sadece şüphe üzerine tutuklanıp eziyet çekenlere, başka biçimlerde baskı ve takibata alınanlardan 11 Eylül mazeretiyle Filistin topraklarının darmadağın edilmesine kadar sayılamayacak kadar çok zararı oldu meş’um 11 Eylül’ün.
11 Eylül’ün faturası işte bu kadar ağır ve acı oldu. Bunu hatırlamamak mümkün mü?
05.09.2002
| 
