|
ABD ve 11 Eylül
11 Eylül saldırılarından sonra Amerika’da neler değişti, dünyada neler değişti?
Saldırılar Amerika’yı ve dünyayı ‘11 Eylül’den sonra ne Amerika ne dünya artık eskisi gibi değil’ şeklinde ifade edilen tarzda kökten mi değiştirdi, gerçekten 11 Eylül sonrasında artık çok farklı bir Amerika, çok farklı bir dünya ile mi karşı karşıyayız? Yoksa bazılarının söylediği gibi 11 Eylül Amerika’da ve dünyada çok az şeyi mi değiştirdi? İki uçta yer alan bu değerlendirmelerden hangisi doğru?..
Bu değerlendirmelerin hangisinin gerçeği yansıttığı şüphesiz 11 Eylül sonrasında Amerika’da ve dünyada hangi değişikliklerin olduğunu, hangi değişikliklerin başladığını somut şekilde anlamakla mümkün. Bu bakımdan 11 Eylül’ün önce Amerika’da neleri değiştirdiğine kısaca bakmak yerinde olacak.
* 11 Eylül sonrasında istihbarat zaaflarını bir süre kabul etmeyen Amerika sonunda 11 Eylül’ün büyük ölçüde bir kendi istihbarat zaaf ve fiyaskolarının sonucu olarak meydana geldiğini kabul etmek zorunda kaldı. Amerika’nın istihbarat zaafları Kongre’de açılan geniş çaplı ve ayrıntılı ‘11 Eylül Soruşturması’ ile en tepede ele alınmaya başlandı. Kısacası 11 Eylül Amerikan istihbaratının yıllardır iddia edildiğinin aksine hiç de iyi çalışmadığını, zaaflarla malul olduğunu açıkça ortaya koydu.
* 11 Eylül öncesinde sınırlarının, havaalanlarının güvenli olduğuna, buralardan Amerika’ya bir tehdidin söz konusu olmadığına inanan Amerika 11 Eylül ile birlikte sınırlarının ve havaalanlarının güvenlikten çok uzak olduğunu da acı bir şekilde anlamak ve kabul etmek zorunda kaldı. Bu çerçevede en çok eleştiriyi Amerikan Göçmen ve Vatandaşlık Dairesi INS aldı. Bunun sonucunda INS de istihbarat teşkilatları gibi yeniden yapılanmaya koyuldu. Bush yönetimi sınır, havaalanı, liman ve diğer önemli tesislerin güvenliğini sağlamak, bunlardan sorumlu federal ve mahalli makamları daha etkin bir hale getirmek için Amerikan tarihinde ilk defa bir İç Güvenlik Bakanlığı kurup hayata geçirmek için kapsamlı bir kanun tasarısı hazırlayıp Kongre’ye sundu.
* 11 Eylül Amerika’nın alışılmış hukuk sisteminde de yeni bir dönemi başlattı şüphesiz. Saldırıların hemen sonrasında kabul edilen ‘Vatanseverlik Kanunu’ ile Amerika’da sivil hürriyetler büyük bir darbe aldı. Bu kanun terörizm ve güvenlik mülahazaları gerekçe gösterilerek vatandaşların takip, gözaltına alma, sorgulanma gibi konularda devlet lehine vatandaş aleyhine bir yeni anlayışın ortaya çıkmasını sağladı ve sivil hürriyetlerin kısıtlanmasını getirdi.
*11 Eylül’ün Amerikan kamu hayatında yol açtığı önemli değişikliklerden birisi de devlet işlerinde gizlilik uygulamasının görülmedik boyut ve çapta artması ve devletin kamuyu bilgilendirmede eski hassasiyetini kaybetmeye başlaması olarak ifade edilebilir.
* Amerikan savaş doktrini 11 Eylül sonrasında değişmeye başlayan bir başka önemli alan. Taliban’ı bombalar ve bu bombaları yönlendiren sınırlı sayıdaki özel kuvvetler ile Kuzey İttifakı sayesinde yıkan Amerika bugün savaşların kazanılmasında bombalara ve özel kuvvetlere daha çok güveniyor.
* 11 Eylül sonrasında Protestan Hıristiyan radikal gruplar ile Yahudi gruplar arasında eskiye göre yeni bir dayanışma ve yakınlaşmanın başlamış olması saldırılardan sonra ortaya çıkan bir diğer önemli değişiklik olarak görülebilir.
* Amerikan film sanayiinin merkezi Hollywood da 11 Eylül ile birlikte az da olsa değişmeye başladı. Kurulduğundan bu yana Amerikan liberal–solunun dolayısıyla Demokratların kalesi olan Hollywood artık Cumhuriyetçiler’e dolayısıyla muhafazakarlara da kapısını aralamaya başlıyor
* Amerikan eğitim sisteminde yapılacak birtakım değişiklikler de 11 Eylül’ün bir başka sonucu olarak gündemde. Bugün Amerikalı eğitimciler ve eğitim kurumları ‘11 Eylül’ü Amerikalı öğrencilere nasıl öğretmemiz gerek?’ şeklindeki bir büyük tartışma içindeler.
* Geleneksel olarak ‘tecritçi’ bir dış politikadan yana olan Cumhuriyetçi Parti’nin 11 Eylül sonrasında bu politikayı ister istemez terk ederek ‘militan bir unilateralizme’ (yani kimseyi dinlemeden, dikkate almadan istediği gibi hareket etmesi) yönelmesi 11 Eylül’ün dünya bakımından en önemli sonucu şüphesiz. Taliban’ı böyle yıkan Bush yönetimi şimdi bundan da cesaret alarak aynı şeyi Irak’a da yapmak istiyor.
11 Eylül’ün Amerika’da yol açtığı bazı önemli değişiklikler işte bunlar...
07.09.2002
| 
