|
Türkmen gazı
Türkiye yıllardır iki büyük enerji projesinin gerçekleşmesi için uğraşıyor. Bunlardan birincisi ve en önemlisi şüphesiz Bakü–Ceyhan petrol boru hattı. Birçok engel çıkmasına rağmen bu proje iyi yürüyor. Nitekim, bu hatta kullanılacak borular bile İskenderun’a gelmiş bulunuyor.
İkinci proje ise Türkmen doğalgazının Türkiye’ye getirilip, buradan dünya pazarlarına sunulmasıydı. Türkiye’de gelmiş geçmiş bütün hükümetler bu projeye değer vermiş, gerçekleşmesi için çok çabalar sarf etmişlerdi. Ne var ki, çeşitli sebeplerle son yıllarda bu projeden umut kesilmeye başlanmıştı. Bunun da başlıca sebebi, bir türlü çözülemeyen Hazar Denizi’nin hukuki statüsüydü. Hazar’ın hukuki statüsü bu denizin altından geçmesi planlanan Türkmen doğalgazı için birinci şarttı. Dediğim gibi bu bir türlü çözülemedi ve Türkmen doğalgazı projesi sonuç alınamadan, gerçekleşmeden kağıt üzerinde bugünlere kadar geldi.
Bu proje bu şekilde sonuçsuz beklerken Türkmen doğalgazına çoktandır gözünü dikmiş Rusya Türkmenistan ile geçenlerde bizim projeyi hemen hemen tamamen rafa kaldıran çok önemli, uzun vadeli bir stratejik doğalgaz anlaşması imzalayıverdi.
Türkmenistan Devlet Başkanı Türkmenbaşı’nın 10–11 Nisan tarihlerinden Moskova’ya yaptığı resmi ziyaret sırasında Rusya Devlet Başkanı Putin ile imzalanan devletlerarası nitelikli bu anlaşmayla ilgili haber benim gördüğüm kadarıyla sadece ZAMAN’da çıktı. Bu haber de AA tarafından Bakü merkezli Azertac’dan alınma ve gerektiği kadar ayrıntılı olmayan bir haberdi.
Bu habere göre, 25 yıllık bir süreyi kapsayan anlaşma, iki ülke arasında enerji alanında ve dünya pazarına çıkışta işbirliği, Rusya’nın Türkmenistan’dan doğalgaz alımı, doğalgaz boru hatlarının inşası ve yenilenmesi, teknoloji mübadelesi ve Türkmenistan’daki doğalgaz yataklarının işletilmesine Rusya’nın da katılımını öngörüyor. Anlaşma çerçevesinde Rusya, Türkmenistan’dan ilk dönemde her yıl 60 ila 79 milyar metreküp, 2009–2028 yılları arasında da 70–80 milyar metreküp doğalgaz almayı planlıyor.
Türkmenbaşı’na göre Türkmenistan’a uzun vadede 200 milyar dolar, Rusya’ya da 300 milyar dolar kazandıracak bu devletlerarası ilke anlaşması iki ülkenin doğalgaz devleri Gazprom ve Türkmen devlet şirketi arasında imzalanan bir başka ayrıntılı anlaşmayla hayata geçirilecek ve böylece Rusya öteden beri gözünü diktiği Türkmen doğalgazını neredeyse tamamen tekel halinde kazanmış, Türkmenistan da kendisine göre en uygun şartlarda bir türlü dünyaya satamadığı doğalgazını Rusya üzerinden dünyaya satma imkanını elde etmiş olacak.
Fiyat bakımından anlaşma Türkmenistan’ı sonunda tatmin edecek gibi de görünüyor ilk bakışta. Geçmiş yıllarda Moskova ile fiyat üzerinde anlaşmayan Türkmenistan bu son anlaşmayla Moskova’dan 1000 metreküp karşılığında 44 dolar alacak. Moskova daha önceki yıllarda bir türlü kabul etmediği Türkmenistan’ın öteden beri istediği 42–44 dolar arası fiyatı sonunda kabul ederek Türkmenbaşı’nın yıllardır savunduğu noktaya gelmiş bulunuyor. Şüphesiz bu da Türkmenbaşı açısından bir başarı sayılır. Eski fiyatlar olan 19–20 dolara göre 44 dolar oldukça iyi bir fiyat. Yalnız bu fiyatın yarısı nakit yarısı da Rus mal ve hizmetleriyle Türkmenistan’a ödenecek.
Rusya’ya önümüzdeki 25 yıl içinde satılacak muazzam miktardaki Türkmen doğalgazı dev Devletabad sahasından çıkarılıp pompalanacak. Bu da bir başka açıdan çok konuşulan Türkmen doğalgazının Afganistan üzerinden Pakistan ve Hindistan’a ulaştırılmasını öngören henüz proje safhasındaki bir başka önemli hattın geleceğini de şöyle veya böyle etkileyecek.
Türkmen doğalgazının sonunda Rusya üzerinden dünyaya satılmasını artık resmileştiren söz konusu anlaşma ve Türkmenistan–Rusya ilişkilerinde son dönemde meydana gelen çok ciddi gelişmelerin başka ayrıntıları da var. Bir gün belki bunlara temas edebilirim; ama şimdilik Türkmen doğalgazının bizi ilgilendiren kısmının hemen hemen rafa kalktığını biraz da üzülerek burada belirtmiş olayım.
23.04.2003
| 
