|
Borçlar hâlâ tehdit
2004 Bütçesi Meclis’e sunuldu, üzerindeki görüşmeler devam ediyor. Yeni bütçe de öncekiler gibi bir faiz bütçesi. 160,9 katrilyonluk bütçeden faiz ödemelerine 66,2 katrilyon lira ayrılmış. Açık ise 46,4 katrilyon lira. Faize ayrılan pay 2003’e göre 0,8, 2002’ye göre de 3,8 puan gerilemiş. Bütçedeki faiz baskısı bir nebze de olsa azalmış ama oran yine de yüksek: Yüzde 41,1.
Elbette ki, borcunuz boyunuzu aşar, bütçe açığınız bütçenizin üçte birine yaklaşırsa, aksi düşünülemez. Haraç öder gibi faiz ödemeye devam eder, sürekli kan kaybedersiniz.
2001’de Cumhuriyet tarihinin en büyük krizini yaşayan Türkiye’de, son bir yılda ciddi bir toparlanma görülmesine rağmen, borçlar en önemli sorun olmaya devam ediyor. Yük, bir anda hafifleyecek cinsten değil çünkü. Sabır ve kararlılık isteyen bir iş bu.
Halihazırda iç borçlar toplamı 180 katrilyon lira. Özel sektör hariç tutulduğunda devletin yurtdışına olan borçları ise 89 milyar doları buluyor. Özellikle iç borç stokunun kısa vadeli borçlardan oluşması, Hazine’nin en büyük handikapı.
Kaynak olmadığından dolayı, bu borçları çevirebilmek için yeni borçlar bulmak gerekiyor. Hem içeride hem dışarıda. Daha düne kadar 100 liralık borcu ödeyebilmek için 95–96 liralık borç bulmak zorunda olan Hazine, son dönemdeki iyileşme sayesinde 15–20 lira daha eksik borçlanmaya başlayabildi.
Bu yılın ilk yarısında dış borçlar için 5 milyar dolarlık ödeme yapıldı. Yılın geri kalan kısmındaki ödeme de bunu bir miktar aşacak. Seneye ödeyeceğimiz rakam da o civarda: 10,5 milyar dolar.
Dış borçların önemli bir kısmı Uluslararası Para Fonu’na (UPF). Eğer UPF, hükümetin vade uzatma talebine olumsuz cevap verseydi, 2004 bizim için çok zor olacaktı. Artık sonraki iki yıl zor geçecek. Şu anda ödeyecek olduğumuz rakam, 2005’te 13,6, 2006’da ise 18,2 milyar dolar. “Şu anda” dememin sebebi, borç öderken yeni borçlar almak zorunda oluşumuzdur. Vadesi o yıllara denk gelecek yeni borçlanmalar, bu rakamları biraz daha şişirecektir.
Hükümet, önümüzdeki yıl karşılaşacağımız bu olumsuz tabloyu, bir yıl öteleyerek iyi bir hamle yapmış, zaman kazanmıştı. Bu bakımdan 2004 boşa harcanmaması gereken çok önemli bir yıl olacak.
Faiz oranlarının ve enflasyonun gerilemesi de istikrar için yakalanmış en büyük fırsat. Geçen sene bu tarihlerde yüzde 65’lerde olan borçlanma faizleri bugün yüzde 30’un altında. Enflasyon ise yüzde 20’ye geriledi. Bundan sonra borç stokunun aşağı çekilmesi, vadelerin uzatılması gelmeli. Stoku azaltmanın önemli bir ayağı da, bankalardan hortumlanan milyarlarca doların tavizsiz tahsil edilmesi. Mali disiplin ve istikrarın tesisi ise olmazsa olmaz konular.
Eğer ABD’den beklenen 8,5 milyar dolarlık kredi de gelir, borçların tasfiyesinde kullanılırsa, önemli ölçüde rahatlama sağlanabilir. Bu kredinin temini halinde, faiz ödemelerinde 1 milyar dolarlık tasarruf sağlanması muhtemel. Gelen para, faiz oranlarını da aşağı çekecek çünkü.
Osmanlı’dan miras kalan “Düyun–ı Umumiye” borçlarını büyük fedakarlıklarla ancak 1954’te bitirebilen Türkiye’de ilk hükümetler, borçlanmaya hep soğuk bakmış, denk bütçede ısrar etmişti. Daha sonra gelen iktidarların çoğu ülkeyi borçla yönetmeyi tercih etti. Alınan borçlar yatırımlara gitmedi, büyük ölçüde çarçur edildi, hortumlandı.
Hükümet, 2001’den bu yana yaşananları post–modern bir Düyun–ı Umumiye tecrübesi gibi görüp, borçlar konusunda Cumhuriyet’in ilk yıllarında gösterilen hassasiyeti göstermelidir.
12.11.2003
| 
