|
Rusya’nın en büyük gaz pazarı olacağız
Karadeniz tabanından geçerek Türkiye’ye gaz getiren Mavi Akım projesi ve Rusya ile yapılan doğalgaz anlaşmaları yıllardır tartışılıyor. Bu tartışmalar, AK Parti iktidar olduktan sonra yeniden gündeme geldi ve ciddi olarak masaya yatırıldı.
“Türkiye’nin geleceğinin ipotek altına alındığı” iddialarından hareketle Rusya’dan anlaşma şartlarında iyileştirme ve fiyat indirimi istendi.
Devam eden çetin müzakerelerde 11 ay sonra netice alınabildi. BOTAŞ ile Rus gaz şirketi Gazprom, bayram öncesinde anlaştı.
Anlaşma sonrası Türkiye’nin öncekinden daha avantajlı bir konuma geldiği söyleniyor. Sadece fiyat konusunda değil, başka alanlarda da düzeltmeler yapılmış. Tadil edilen belli başlı konular şunlar:
Üç ayrı anlaşma ile 4 farklı fiyattan alınan gazın fiyatı, Avrupa ülkelerine uygulanan seviyeye çekilerek tek fiyata indirildi. Öğrendiğimize göre, tek fiyat formülüne geçişle birlikte, Bulgaristan hattından alınan gazın fiyatları indirilirken Mavi Akım’da zam yapılmış oldu.
Bulgaristan üzerinden gelen gaza aracılık edip komisyon alan Turusgaz şirketi büyük oranda devre dışı bırakıldı. Turusgaz, alınacak 8 milyar metreküplük gazın sadece 500 milyon metreküplük kısmına aracılık edecek.
Abartılı talep tahminlerine göre belirlenen alım miktarlarında indirime gidilerek, Türkiye’yi ihtiyacından fazla gaz alımına zorlayan maddeler düzeltildi. Yani “Al ya da öde” yükümlülüğü hafifletildi. Böylece Türkiye, bir yandan ihtiyaç fazlası doğalgazı santrallarda yakıp pahalıya elektrik üretirken, diğer yandan daha ucuz elektrik üreten hidroelektrik ve kömür santrallarını kapatan ülke olmaktan kurtulmuş olacak.
Yaz aylarında alınan gaz ile kışın alınan gazın fiyatları arasındaki aşırı fark giderildi. Ayrıca yazın alınan gaz miktarı, kışın alınan gazdan daha da az olacak.
Peki, Türkiye avantajlı konuma gelirken, Rusya ne aldı? Aslında Rusya pek taviz vermiş sayılmaz. Her şeyden önce, Türkiye’nin aleyhine işleyen bir anlaşmada, yeniden masaya oturma teklifini reddetmeyerek ileride en büyük müşterisi olacak Türkiye’yi kaybetmemiş oldu. Ayrıca Enerji Bakanlığı’ndan Türkiye’de yatırım ve yeni projeler için söz aldı. Yakın bir gelecekte, Gazprom’u Türk doğalgaz piyasasında görürseniz şaşmayın.
Bunun dışında Rusya, Mavi Akım projesindeki fiyat formülünün kendi aleyhine olduğunu söyleyerek, formülün Bulgaristan üzerinden gelenler gibi olmasını istiyordu. Tek fiyata geçişte, Rusya’nın bu isteği de yerine getirilmiş oldu.
Avrupa’nın gazcısı Rusya, bu yılın ilk 9 ayında Avrupa’ya 13 milyar dolar karşılığında 105 milyar metreküp doğalgaz satmış bulunuyor. Kabaca bir hesapla bin metreküp başına 123,6 dolar almış.
Türkiye, şu anda Almanya ve İtalya’dan sonra Rusya’nın Avrupa’daki üçüncü büyük doğalgaz pazarı. Tüketimi ve alım miktarı yıldan yıla artıyor. Avrupa’da bir talep patlaması beklenmediğine göre, bu gidişle Türkiye birkaç senede İtalya’nın önüne geçecek. 10 yıl içinde de Almanya’yı geride bırakıp, Rusya’nın bir numaralı müşterisi olacak. Alım anlaşmaları ve talepteki eğilim bunu gösteriyor. Şu anda bile Avrupa pazarının yüzde 8,5’ini Türkiye oluşturuyor.
Rusya, Türkiye’nin doğalgaz tedarikinde en önemli kaynak olmaya devam ediyor. Mavi Akım, bu konumunu daha da güçlendirdi. Halihazırda tükettiğimiz gazın yüzde 60’ını bu ülkeden temin ediyoruz.
Tadil edilmiş de olsa mevcut anlaşmalar, uzunca bir süre daha bu oranın aşağı düşmeyeceğini gösteriyor. Azeri ve Türkmen gazı devreye girmeden de, Türk ekonomisinin doğalgazda tek kaynağa bağımlılıktan kurtulduğunu söylemek mümkün olmayacak.
03.12.2003
| 
