Kazakistan’ın ulusal bayramı –bağımsızlık günü–16 Aralıktır. Ülkenin ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in 16 Aralık 1991 tarihinde Parlamento tarafından sunulan “Kazakistan Cumhuriyeti’nin Devlet Bağımsızlığı” hakkındaki Anayasal Kanunu imzalamasıyla, Kazak halkının asırlardır sürdürdüğü tam bağımsızlık hayali gerçekleşmiş oldu. Geçen süre zarfında, Kazakistan’da köklü siyasi ve ekonomik reformlar gerçekleştirilmiştir. O günlerde esas iki gaye belirlenmişti. Birisi bağımsız ve egemen devleti inşa etmek, diğeri ise yeni ekonomik düzeni oluşturmaktı. Çok kısa sayılacak bir zaman diliminde Kazakistan uluslararası camiada layık olduğu yere sahip olabildi, dünyaca tanınan devlet haline geldi ve planlı ve bağımlı ekonomiden liberal piyasa ekonomisine geçiş dönemini büyük ölçüde tamamladı.
Sovyetler Birliği’nin parçalanması ve eski Sovyet cumhuriyetleri arasındaki ekonomik ilişkilerin kopması sonucunda ortaya çıkan ciddi ekonomik kriz ortamından Kazakistan alınan köklü tedbirler sayesinde önce makroekonomik istikrara ve 1999 yılından itibaren gelişen ekonomiye ulaşmış bulunuyor. Halen Kazakistan kamu ekonomisi özelleştirme sürecini büyük ölçüde tamamlamış olup, üretimin % 80’i özel sektör tarafından sağlanmaktadır. Uluslararası uzmanların tespitlerine göre, Kazakistan Orta Asya’ya yapılan bütün direkt yatırımların % 80’ini ekonomisine çekmiş bulunuyor. Dünya Bankası yabancı yatırımlar için dünyanın en cazip 20 ülkesinden birinin Kazakistan olduğunu işaret etmektedir.
İhracat ithalattan daha yüksek
2003 yılı ilk yarısına ait göstergeler de bunu sergiliyor. Örneğin, 2003’ün ilk 8 ayı Kazakistan’ın GSYİH (GDP) hacmi geçen sene aynı dönemine göre % 8,4 artış göstermekte. Gümrük istatistiklerine göre, kayıt dışı ticaret hariç, 2003 yılı Ocak–Ağustos aralığında ülkenin dış ticaret hacmi 13,1 milyar ABD Doları düzeyinde gerçekleşmiş ve 2002 yılı ile kıyasla % 30 oranında artışı ifade ediyor. Bunun 8 milyar doları, ihracat ve 5 milyar doları ithalattır. Aynı dönem ülkenin döviz rezervleri 7 milyar ABD Doları’na ulaşmış geçen sene dönemi ile kıyasla % 5 artış görünmektedir. Böyle izlenim Kazak ekonomisine yabancılar açısından güven sağlamaktadır. Yabancı direkt yatırımlar 10 sene içerisinde yaklaşık 20 milyar doları bulmuş ve 2003 yılı Ocak–Haziran döneminde de % 10,9 ek artış vardı. Uluslararası derecelendirme kuruluşlarının bilgilerine göre Kazakistan’ın kredilendirme notu BB+ derecesinde, diğer ifade ile yatırıma güvenilir kategorisine tekabül etmektedir.
Kazakistan iç politik istikrarı sağlamadan ve dış politik koşulları uygun hale getirmeden bütün olanakları ekonomi üzerinde yoğunlaştıramazdı. Kuruluşundan bu yana Kazakistan yönetimi Sovyetler’in bıraktığı totaliter zihniyetin yerine demokrasi değerlerinin halk tarafından benimsenmesi için uğraş veriyor. Hatırlanacağı gibi, eski rejimde değişik uluslardan oluşan milliyeti olmayan dehşet bir topluluk yaratma gayretleri vardı. Serbest medya hemen hemen devlet haini ile eşanlamlı idi. Eski rejimde iktidarı eleştirmenin sonu ya hapiste ya da deli evinde noktalanıyordu. Eski rejimde tek partinin söz yürütme hakkı vardı.
Kazakistan Cumhuriyeti oluşumundan bu yana geçen 13 sene zarfında serbest seçimlerin, çok partili sistemin, bağımsız yargı organlarının, 4.000’den fazla sivil toplum örgütü serbest faaliyet gösteren ve 1500 civarında bağımsız medyanın çalıştığı bir topluma ulaştı. Ve en önemlisi, farklı antik menşeli vatandaşlardan oluşan bizim toplumumuzda herkes barış ve huzur içinde yaşıyor. Onun için, Kazakistan’daki barış ve toplumsal istikrar halkın ve yönetimin en büyük başarısıdır. Kazakistan yasaları dünyadaki hukuk tecrübelerini dikkate almakta ve çağdaş demokrasinin temel ilkeleri olan dini özgürlük, insan ve azınlık haklarının korunmasını kapsamaktadır.
Ülkede, etnik azınlık temsilcilerinin haklarının kısıtlanmasına yol açabilecek içerikli hiçbir yasa yoktur. İşte bu yüzden 2002 yılın ilkbaharında Almatı’da gerçekleşen uluslararası konferans sırasında AGİT Etnik Azınlık İşleri Yüksek Komisyonu tarafından Kazakistan’a etnik gruplar eşitliğine yüksek not verildi.
Kazakistan yönetimi, ülkenin ruhani canlanmasını, daha da önemlisi dinlerarası anlayış ve toleransı sağladı. Ülkede 46 din ve dinî akımları temsil eden 2 bin 500’den fazla dini birlik mevcuttur. Ülkede siyasi reformlar sürecinde temel demokrasi ve sivil toplum kuruluşları oluşturuldu. Partilerin, sivil kuruluşların ve bağımsız basın organlarının faaliyetleri ülkenin siyasi hayatında gittikçe önemli rol oynamaya başladı. Vatandaşların hak ve özgürlüklerini korumayı ve bağımsız yargı sistemini oluşturmayı hedefleyen hukuk reformları yürütülmektedir.
Son zamanlarda ülkede ombudsman kurumları belirlenerek, Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki Ulusal Konsey, Basın–Yayın Kuruluşları Toplumsal Konseyi kuruldu. Hükümet himayesinde önümüzdeki dönemler için toplumu demokratikleştirme ve sivil toplumu geliştirmeye yönelik teklifleri hazırlayan Daimi Kurul faaliyet göstermektedir. Yeni ‘Siyasi Partiler’ kanunu kabul edildikten sonra ülkedeki siyasi parti sistemi pekişmekte, sivil toplum kuruluşlarının etkinliği artmakta, en önemlisi kamuda siyasi kültürün demokrasi örneği geniş tabanlara yayılmaya başladı. Geçtiğimiz yıl Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in talimatıyla anayasal statüyü taşıyan ‘Kazakistan Cumhuriyeti Seçim Kanunu’nda değişiklik ve eklemeler yapılmasına’ ilişkin yasa tasarısı hazırlanmıştır. Bu tasarıda, Merkez Seçim Kurulu’nun AGİT ile işbirliği içerisinde bulunarak siyasi partiler ile çeşitli platformlarda gerçekleştirilen toplantılarda ortaya atılan teklifler değerlendirilmiştir. Bu yasanın ana amacı seçim süreçlerinin şeffaf, açık ve rekabet ortamında gerçekleşmesini sağlamaktır. Halihazırda Kazakistan’da 15’e yakın siyasi parti faaliyetini gerçekleştirmekte ve onların 4’ü mecliste temsil edilmektedir.
Ülkemizde basın–yayın kuruluşlarının toplumumuzu demokratikleştirme yolundaki rolü ile yerinin net belirlenmesi konusunda çalışmalar ve arayışlar devam etmektedir. Kazakistan’ın bağımsızlık yıllarında bağımsız basın–yayın kuruluşlarının tertiplenmesi için siyasi, ekonomik ve hukuki zeminler hazırlandı. Bunlar yasal çerçevede yürütülmüştür, ayrıca net örneklere dayanan bir gerçektir. Ülkemizdeki medya kuruluşlarının yüzde 80’i bağımsız organlardır. Medya kuruluşları ile ilgili yeni yasanın kabul edilerek söz hürriyeti hakkını sağlamak, ayrıca muhabirleri tekelcilerin baskısından korumayı günümüz taleplerine uygun olarak gerçekleştirmek ve bürokratların bağımsız medya kuruluşlarının faaliyetlerine müdahaleleri için sert yaptırımlara maruz bırakmamak için, Kazakistan hükümeti bu yıl medya mensupları ve toplum temsilcileri ile beraber çalışarak ilgili yasa tasarısını hazırlayarak Parlamento’ya sundu. Tarihin çok kısa bir süre zarfında Kazakistan en hızlı ekonomik ve siyasi reformları gerçekleştirdi. Kendini de değiştirdi, düşünce ve dünyaya bakışı da değişti. Kazakistan halkı ve yönetimi kimsenin özel tavsiyesine ihtiyaç duymadan kendi emeklerinin kendi iyiliğinin anahtarına dönüşeceğini, devletin ise bu durum için gerekli olanaklar sağlamak durumunda olduğunu iyi kavrayabilmekte.
Yeni dönemdeki ana hedefler
Bu vesileyle, Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev 2003 yılında Kazakistan halkına yaptığı konuşmasında ülkedeki siyasal reformların beş ana yönde toplandığını belirtmiştir. Bunlar: Devlet yönetimi sistemini yenileme; seçim sistemini geliştirmek, yeni Seçim Kanunu’nu kabul ederek, yeni seçim prosedürlerini uygulamak, rekabeti artırmak; siyasal partiler ile gönüllü kuruluşlar başta olmak üzere, toplumsal kurumları daha da güçlendirmek; basın yayın özgürlüğünü sağlamak; yargı ve emniyet organlarının görevlerini geliştirmektir.
Elbette Kazakistan’da her şey, özellikle demokrasinin işlemesi mükemmel demekten uzaktayız, ama Kazakistan halkı ve yönetimi işbu süreci sürdürme kararlılığına sahiptir. Demokrasinin insanlığın hak ettiği bir gerçek olduğu ve bunun bir süreç olduğu ve bu süreci toplumsal ve siyasi istikrarı ve barışı sağlayarak ulaşılması kanaatini taşıyarak bu süreçte daha çok mesafe olduğunun farkında olan Kazakistan, çok etnik zenginliği, demokrasi sürecindeki isabetli adımları ve büyüyen ekonomisi ile bu başarıya ulaşacaktır.
Kazakistan Ankara Büyükelçiliği Basın Ateşesi
21.12.2003
| 
